Ἁγιοι Ευλαλία και Φήλιξ της Βαρκελώνης, 22 Αυγούστου

Η Ἁγία Παρθενομάρτυς Ευλαλία έζησε στην Ισπανία, κοντά στην πόλη Βαρκελώνη (Barcionum, σημερινή Barcelona), και ανατράφηκε από τους γονείς της με ευσέβεια και την πίστη στον Χριστό. (Άλλη παράδοση την τοποθετεί στην πόλη Emerita, πρωτεύουσα της Λουσιτανίας, τη σημερινή Mérida της Ισπανίας). Ήδη από δεκατεσσάρων ετών η νεαρή παρθένος ζούσε σχεδόν ασκητικά στο πατρικό της σπίτι μαζί με συνομήλικες, αφιερώνοντας τον χρόνο της στην προσευχή, την ανάγνωση της Αγίας Γραφής και τα χειροτεχνήματα.

Κατά την περίοδο των διωγμών των χριστιανών από τους αυτοκράτορες Διοκλητιανό (284–305) και Μαξιμιανό (305–311), ο έπαρχος Δακιανός ήρθε στη Βαρκελώνη για να εξαλείψει τους χριστιανούς. Μαθαίνοντας αυτό, η νεαρή Ευλαλία βγήκε κρυφά τη νύχτα από το σπίτι της και το πρωί έφτασε στην πόλη. Διασχίζοντας το πλήθος, κατηγόρησε θαρραλέα τον έπαρχο, επειδή ανάγκαζε τους ανθρώπους να αρνηθούν τον αληθινό Θεό και να θυσιάσουν σε δαιμόνια.

Ο Δακιανός διέταξε να τη γυμνώσουν και να τη χτυπήσουν με ράβδους, αλλά εκείνη υπέμεινε με γενναιότητα τα βασανιστήρια και είπε στον δικαστή πως ο Κύριος θα την ελευθέρωνε από τον πόνο. Έδεσαν τότε την Αγία σε ένα δέντρο και έσχισαν τις σάρκες της με σιδερένια νύχια, ενώ στη συνέχεια έκαψαν τις πληγές της με δάδες.

Κατά το μαρτύριό της, ο Δακιανός τη ρώτησε: «Πού λοιπόν είναι ο Θεός σου, τον Οποίον επικαλείσαι;» και εκείνη απάντησε ότι ο Κύριος ήταν δίπλα της, αλλά εκείνος, λόγω της ακαθαρσίας του, δεν μπορούσε να Τον δει. Κατά την προσευχή της: «Ἰδού, ὁ Θεός βοηθεῖ μοι, καὶ ὁ Κύριος ἀντιλήπτωρ τῆς ψυχῆς μου» (Ψαλμ. 53/54:4), οι φλόγες των δαδών στράφηκαν ενάντια στους βασανιστές, οι οποίοι έπεσαν καταγής.

Ανάμεσα στα δεκατρία βασανιστήρια, η Ευλαλία τοποθετήθηκε και σε ένα βαρέλι με μαχαίρια (ή γυαλιά) και την κύλησαν στον δρόμο (κατά την παράδοση, στον σημερινό δρόμο Baixada de Santa Eulalia, δηλ. «Κατηφόρα της Αγίας Ευλαλίας»). Στη συνέχεια της έκοψαν τα στήθη. Τελικά σταυρώθηκε σε σταυρό σχήματος Χ.

Η Αγία προσευχήθηκε τότε στον Κύριο να την παραλάβει στον Ουρανό, και με αυτήν την προσευχή παρέδωσε το πνεύμα της. Οι παρευρισκόμενοι είδαν ένα λευκό περιστέρι να βγαίνει από το στόμα της και να ανυψώνεται στον Ουρανό. Έπειτα ξέσπασε ξαφνικά μια χιονοθύελλα, που σκέπασε το γυμνό σώμα της Αγίας σαν λευκό ένδυμα (γι’ αυτό και σε κάποιες παραδόσεις η μνήμη της τοποθετείται στις 10 Δεκεμβρίου, λόγω του χιονιού). (Άλλη παράδοση λέει πως η Ευλαλία αποκεφαλίστηκε και τότε βγήκε περιστέρι από τον τράχηλό της).

Τρεις ημέρες αργότερα, οι γονείς της πήγαν και θρήνησαν μπροστά στο σώμα της που κρεμόταν, αλλά συγχρόνως χάρηκαν διότι η κόρη τους συγκαταλέχθηκε στους Αγίους. Όταν την κατέβασαν, ένας χριστιανός ονόματι Φήλιξ είπε με δάκρυα χαράς: «Κυρά Ευλαλία, πρώτη εσύ έλαβες το στεφάνι του μαρτυρίου!» Ο ίδιος ο Άγιος Φήλιξ σύντομα έλαβε κι εκείνος το μαρτύριο για τον Χριστό, και τιμάται την ίδια ημέρα.

Λίγο μετά τον θάνατό της ανεγέρθηκε μαρτύριο στον τάφο της. Η τιμή προς την Αγία είχε ήδη διαδοθεί μέχρι το 350 μ.Χ. Ο ποιητής Προυντέντιος αφιέρωσε σε αυτήν το Γ΄ βιβλίο του έργου Περί στεφάνων (Peristephanon), αυξάνοντας τη φήμη της, και λείψανά της διανεμήθηκαν σε όλη την Ιβηρική. Ο επίσκοπος Φιδέλης της Mérida ανοικοδόμησε βασιλική προς τιμήν της γύρω στο 560 μ.Χ. Το μαρτύριό της ήταν το πιο δημοφιλές στη Βησιγοτθική Ισπανία. Περί το 780 μ.Χ. το λείψανό της μεταφέρθηκε στην Οβιέδο από τον βασιλιά Σίλο, και σήμερα φυλάσσεται σε αργυρή λάρνακα (αραβικής τέχνης) που δώρισε ο βασιλιάς Αλφόνσο ΣΤ΄ το 1075. Το 1639 ανακηρύχθηκε πολιούχος της Οβιέδο.

Η Αγία Ευλαλία τιμάται με αγάλματα και οδωνυμίες σε όλη τη Βαρκελώνη. Το σώμα της είχε ταφεί αρχικά στον ναό της Αγίας Μαρίας της Άμμου (Santa Maria de les Arenes, σήμερα Santa Maria del Mar). Το 713 μ.Χ., κατά την αραβική εισβολή, το λείψανο κρύφτηκε και ανακαλύφθηκε ξανά το 878. Το 1339 μεταφέρθηκε σε λευκό αλαβάστρινο σαρκοφάγο στην κρύπτη του νεόκτιστου Καθεδρικού της Βαρκελώνης (Santa Eulalia). Τοπική εορτή της Αγίας γίνεται στη Βαρκελώνη γύρω στις 12 Φεβρουαρίου.

Οι διαφορετικές παραδόσεις στην Ισπανία φαίνεται να οφείλονται στη σύγχυση ανάμεσα στην Αγία Ευλαλία της Βαρκελώνης (12 Φεβρουαρίου) και στην Αγία Ευλαλία της Mérida (10 Δεκεμβρίου). Παρά τις μικρές διαφορές, φαίνεται πως πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο, και η Ορθόδοξη Εκκλησία την τιμά ενιαία στις 22 Αυγούστου.