Όσιος Γρηγόριος της Πελεσέμης, 30 Σεπτεμβρίου

Ο Όσιος Γρηγόριος της Πελεσέμης γεννήθηκε στην πόλη Γκάλιτς και καταγόταν από οικογένεια ευγενών. Όταν έφτασε 15 χρονών, οι γονείς του θέλησαν να τον παντρέψουν, αλλά πέθαναν πριν το καταφέρουν. Ο νεαρός Γρηγόριος μοίρασε την περιουσία που κληρονόμησε στους φτωχούς και μπήκε στη Μονή της Παναγίας, στις όχθες της λίμνης Γκάλιτς.

Ο ηγούμενος της μονής δεν τον εμπιστευόταν λόγω της ηλικίας και της καταγωγής του, κι έτσι τον έβαλε να υπακούει σε έναν πιο έμπειρο μοναχό. Ο Γρηγόριος υπηρέτησε με ταπείνωση τους υπόλοιπους αδελφούς και αργότερα έγινε ιερέας. Η φήμη του ως πνευματικού πατέρα απλώθηκε γρήγορα και πολλοί έρχονταν για να ζητήσουν συμβουλές.

Ο πρίγκιπας του Γκάλιτς τον κάλεσε να γίνει νονός των παιδιών του. Ο Γρηγόριος, κουρασμένος από τη φήμη και την πίεση της οικογένειας, πήγε στο Ροστόβ για να προσκυνήσει τα λείψανα του Αγίου Λεόντιου και εγκαταστάθηκε στη Μονή του Αγίου Αβραμίου. Όμως και εκεί δεν άργησε να διαδοθεί το όνομά του.

Οι μοναχοί της Μονής του Σωτήρος ζήτησαν από τον Αρχιεπίσκοπο Διονύσιο να τον ορίσει ηγούμενο στη μονή τους. Ο Γρηγόριος δέχτηκε από ταπείνωση, αλλά δύο χρόνια μετά έφυγε κρυφά και αποσύρθηκε στα δάση του Βόλογκντα.

Στην ερημιά γνώρισε τον Άγιο Διονύσιο της Γκλουσίτσας. Όταν ένιωσε την κλήση να φτιάξει δική του μονή, ο Διονύσιος τον ενθάρρυνε. Ο Γρηγόριος πέρασε τον ποταμό Πελεσέμη κρατώντας έναν σταυρό στους ώμους του, τον φύτεψε στην όχθη και εκεί ίδρυσε το μοναστήρι του – ήταν ήδη 104 ετών.

Ο πρώτος μοναχός που τον ακολούθησε ήταν ο ιερέας Αλέξιος, που πήρε το όνομα Αλέξανδρος. Το 1426 χτίστηκε στο μοναστήρι εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία. Οι εικόνες της φτιάχτηκαν από τον Άγιο Διονύσιο, ενώ ο ίδιος ο Γρηγόριος αντέγραφε ιερά κείμενα για τις ανάγκες της μονής. Σιγά σιγά η αδελφότητα μεγάλωσε και η μονή έγινε γνωστή.

Ο Άγιος Γρηγόριος νοιαζόταν για την πνευματική καλλιέργεια των μοναχών, αλλά και για τα προβλήματα της πατρίδας του. Το 1433 πήγε στη Μόσχα και έπεισε τον πρίγκιπα Γιούρι του Γκάλιτς να επιστρέψει το θρόνο στον νόμιμο ηγεμόνα Βασίλειο τον Σκοτεινό. Έναν χρόνο μετά όμως, ο γιος του Γιούρι, Δημήτριος Σεμιάκα, άρχισε να καταστρέφει τις περιοχές του Βόλογκντα. Ο Γρηγόριος τον αντιμετώπισε με θάρρος και του είπε:

«Πρίγκιπα Δημήτριε, αυτά που κάνεις δεν είναι χριστιανικά. Θα ήταν προτιμότερο να ζούσες σε χώρα ειδωλολατρών. Χήρες και ορφανά φωνάζουν εναντίον σου στον Θεό. Αν δεν σταματήσεις τη βία και τον εμφύλιο, θα χάσεις και τη δόξα και το αξίωμά σου».

Μετά από αυτά τα λόγια, ο Σεμιάκα διέταξε να τον πετάξουν από μια γέφυρα. Ο Γρηγόριος έμεινε για ώρες αναίσθητος, αλλά τελικά επέζησε. Ο πρίγκιπας εγκατέλειψε τη Βόλογκντα και η φήμη του γέροντα μεγάλωσε ακόμη περισσότερο.

Ο Άγιος Γρηγόριος κοιμήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1441, σε ηλικία 127 ετών. Πριν πεθάνει, κοινώνησε, έδωσε συμβουλές στους μοναχούς και όρισε διάδοχό του τον Αλέξανδρο. Ζήτησε να σύρουν το σώμα του σε έναν βάλτο, αλλά οι μαθητές του τον έθαψαν με μεγάλες τιμές στην εκκλησία της μονής. Την ώρα της ταφής πλημμύρισε ο τόπος με ευωδία και έγιναν πολλά θαύματα στον τάφο του.

Αργότερα, το 1683, η εκκλησία κάηκε και χτίστηκε παρεκκλήσι πάνω από τον τάφο του. Το 1706 υψώθηκε ξύλινη εκκλησία στο όνομά του, όπου φυλάχτηκαν και οι αλυσίδες που φορούσε στη ζωή του. Το 1833 η ξύλινη εκκλησία αντικαταστάθηκε από πέτρινη. Το 1926 το μοναστήρι έκλεισε και ο ναός όπου βρίσκονταν τα λείψανα καταστράφηκε. Σήμερα τα λείψανα του Αγίου παραμένουν χαμένα.