Άγιος Βικτωρίνος Πεταβίου, 2 Νοεμβρίου

Ο Άγιος Βικτωρίνος Πεταβίου (Ptuj ή Poetovio· ελληνικά: Βικτωρίνος Πεταβίου· πέθανε το 303 ή 304) ήταν πρώιμος χριστιανός εκκλησιαστικός συγγραφέας που έζησε περίπου το 270 και μαρτύρησε κατά τις διωγμούς του Αυτοκράτορα Διοκλητιανού. Επίσκοπος του Poetovio (σημερινό Ptuj στη Σλοβενία· γερμανικά: Pettau) στην Πάννονια, ο Βικτωρίνος είναι επίσης γνωστός ως Victorinus Petavionensis ή Poetovionensis. Συνέγραψε σχόλια σε διάφορα κείμενα των Ιερών Γραφών.

Πιθανώς γεννήθηκε στη Ρωμαϊκή Ελλάδα, στα όρια Ανατολικής και Δυτικής Αυτοκρατορίας, ή στο Poetovio, μια πόλη με μεικτό πληθυσμό λόγω του στρατιωτικού της χαρακτήρα. Ο Βικτωρίνος μιλούσε καλύτερα ελληνικά παρά λατινικά, γι’ αυτό και, κατά τον Άγιο Ιερώνυμο, τα έργα του στη λατινική γλώσσα ξεχώριζαν περισσότερο για το περιεχόμενο παρά για το ύφος.

Ως επίσκοπος της πόλης Πετάου, υπήρξε ο πρώτος θεολόγος που χρησιμοποίησε τη λατινική γλώσσα για την ερμηνεία των Γραφών. Τα έργα του είναι κυρίως ερμηνευτικά: σχόλια σε βιβλία της Βίβλου όπως η Γένεση, Έξοδος, Λευιτικό, Ησαΐας, Ιεζεκιήλ, Αμβακούμ, Εκκλησιαστής, Άσμα Ασμάτων, Κατά Ματθαίον και Αποκάλυψη. Επίσης συνέγραψε θεολογικές πραγματείες κατά αιρέσεων.

Τα μόνα έργα που διασώθηκαν είναι το Σχόλιο στην Αποκάλυψη και η μικρή πραγματεία Περί της κατασκευής του κόσμου (De fabrica mundi).

Ο Βικτωρίνος επηρεάστηκε από τον Ωριγένη. Ο Ιερώνυμος τον κατατάσσει με τιμή στους εκκλησιαστικούς συγγραφείς και παραθέτει την άποψή του περιστασιακά (π.χ. Εκκλησιαστής 4:13, Ιεζεκιήλ 26), θεωρώντας όμως ότι είχε επιρροές από τους Χιλιαστές. Σύμφωνα με τον Ιερώνυμο, μαρτύρησε το 304.

Τα έργα του αργότερα καταδικάστηκαν και περιλήφθηκαν στη λίστα απαγορευμένων έργων του Διατάγματος Γελάσιου (6ος αι.), που περιλάμβανε έργα αιρετικών ή σχισματικών.

Ο Βικτωρίνος τιμάται στις 2 Νοεμβρίου, τόσο στη Λατινική Καθολική Εκκλησία όσο και στην Ανατολική Ορθόδοξη. Μέχρι τον 17ο αιώνα συχνά συγχωνευόταν με τον ρήτορα Βικτωρίνο Αφέρη.

Ο Βικτωρίνος συνέγραψε σχόλιο στην Αποκάλυψη, το οποίο επανεκδόθηκε από τον Ιερώνυμο τον 5ο αιώνα. Ένα πρωτότυπο χειρόγραφο βρέθηκε το 1918. Το σχόλιο γράφτηκε λίγο μετά τους διωγμούς του Βαλεριανού (περί το 260). Η ερμηνεία του είναι κυρίως αλληγορική, με έντονο ενδιαφέρον για αριθμολογία, αλλά περιλαμβάνει και κυριολεκτικές αναγνώσεις χιλιαστικής (millenialist) φύσης, π.χ. Αποκάλυψη 20:4-6 ως προφητεία βασιλείας των δικαίων σε επίγειο παράδεισο.

Ο Βικτωρίνος ταυτίζει τα τέσσερα ζώα που υμνούν τον Θεό με τα Ευαγγέλια, και τους 24 πρεσβυτέρους της Αποκάλυψης 4 με τους 12 πατριάρχες των φυλών του Ισραήλ και τους 12 αποστόλους. Η «Πόρνη της Βαβυλώνος» ταυτίζεται με τη Ρώμη και τους διωγμούς Χριστιανών, ενώ το Τέρας του κεφαλαίου 13 με τον Νέρωνα, ή τον Νέρων Ανάστατο.

Το δίστομο ξίφος του Χριστού στην Αποκάλυψη 1 ταυτίζεται με τον Βιβλικό Κανόνα (Παλαιά και Καινή Διαθήκη). Οι «δύο μάρτυρες» θεωρούνται οι προφήτες Ηλίας και Ιερεμίας. Στην εποχή του Βικτωρίνου, μόνο αυτοί και ο Χριστός βρίσκονται στον Παράδεισο, ενώ όλοι οι υπόλοιποι (ακόμη και οι μάρτυρες) βρίσκονται στον Άδη. Οι δύο μάρτυρες θα επιστρέψουν στη Γη για να πεθάνουν κατά την εποχή που περιγράφεται στην Αποκάλυψη.