Άγιος Νεόφυτος ο Μάρτυρας, 21 Ιανουαρίου

Τὸν Νεόφυτον ἐκριζοῖ γῆθεν δόρυ,

Νέου φυτοῦ κάλλιστον οἷὰ περ θάλος.

Ο Άγιος Νεόφυτος γεννήθηκε στη Νίκαια της Βιθυνίας από γονείς ευσεβείς, τον Θεόδωρο και τη Φλωρεντία, επί βασιλέως Διοκλητιανού (284-304 μ.Χ.). Σε νεαρή ηλικία κατέφυγε στον Όλυμπο και ζούσε ασκητικά μέσα σε μια σπηλιά. Από τον Όλυμπο επανήλθε στη Νίκαια, όπου επισκέφθηκε τους γονείς του, και κατόπιν πάλι επέστρεψε στον Όλυμπο. Η ζωή του υπήρξε πολύ πνευματική. Εκείνο τον καιρό όμως, οι διώκτες του Χριστιανισμού Διοκλητιανός και Μαξιμιανός, έστειλαν στην επαρχία της Βιθυνίας έναν θηριώδη άρχοντα, τον Μάξιμο. Αυτός κομμάτιαζε τους χριστιανούς με τον πιο απάνθρωπο τρόπο. Τότε άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε στον Νεόφυτο (που ήταν μόλις 15 ετών) και του είπε να πάει στη Νίκαια για να μαρτυρήσει. Έτσι ώστε με τον τρόπο αυτό να ενισχύσει ψυχικά τους χριστιανούς. Πράγματι ο Νεόφυτος παρουσιάστηκε στον Μάξιμο (290 μ.Χ.) και με πρωτοφανές θάρρος τον ήλεγξε. Τότε ο άγριος άρχοντας διέταξε και τον έδειραν σκληρά. Κατόπιν τον έριξαν μέσα σε καζάνι με βραστό νερό, έπειτα στα θηρία και στο τέλος τον σκότωσαν με ξίφος. Το μαρτύριο του, όμως, εμψύχωσε σε μεγάλο βαθμό τους χριστιανούς του τόπου εκείνου.

Τα ερείπια της 1.600 ετών βασιλικής του Αγίου Νεόφυτου που ανακαλύφθηκε στις αρχές του 2014 κάτω από τη λίμνη Ίζνικ στην βορειοδυτική επαρχία της Μπούρσα, σήμερα στην Τουρκία

Βιογραφία

Ο Άγιος Μάρτυς Νεόφυτος γεννήθηκε στη Νίκαια της Βιθυνίας, από Χριστιανούς γονείς, τον Θεόδωρο και τη Φλωρεντία, και έζησε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Διοκλητιανού (284-305). Από την τρυφερή του παιδική ηλικία ήταν γεμάτος από τη χάρη του Θεού.

Μια μέρα, όταν ήταν εννέα χρονών, βρισκόταν με άλλα παιδιά που ήταν διψασμένα. Ενώ προσευχόταν στην πόρτα μιας εκκλησίας, χτύπησε μια πέτρα με το δάχτυλό του, και τότε ανέβλυσε νερό και γάλα, το οποίο έσβησε τη δίψα τους και την δίψα πλήθους που είχε έρθει να παρακολουθήσει το θαύμα. Αντί να υπερηφανευτεί για τέτοια επίδειξη της δύναμης του Θεού μέσω των προσευχών του, ο Νεόφυτος ταπεινώθηκε και προσπαθούσε να κρύψει τον ενάρετο τρόπο ζωής του.

Όσο κι αν το παιδί προσπαθούσε να κρύψει την αρετή του, τόσο περισσότερο ο Κύριος προσπαθούσε να φανερώσει τη χάρη Του και να τον καταστήσει γνωστό ως σκεύος χάρης. Λίγο καιρό μετά από το γεγονός αυτό, η μητέρα του Φλωρεντία προσευχόταν μια νύχτα για να μάθει τι είχε ετοιμάσει ο Θεός για τον γιο της, και ξαφνικά είδε ένα περιστέρι να κατεβαίνει από τον ουρανό και να κάθεται στο άδειο κρεβάτι του Νεοφύτου. Όταν ρώτησε γιατί το περιστέρι είχε σταθεί πάνω στο κρεβάτι του γιου της, το περιστέρι απάντησε με θαυματουργή ανθρώπινη φωνή: «Το Άγιο Πνεύμα με έστειλε να πλανάμαι πάνω από το κρεβάτι του Νεοφύτου, για να διώξω κάθε επίθεση του εχθρού και να διατηρήσω το κρεβάτι του καθαρό και αμετακίνητο». Αμέσως μετά ακολούθησε ένα ανεξήγητο φως που κατέβηκε. Καταβεβλημένη από τα όσα έβλεπε και άκουγε, η καημένη γυναίκα έπεσε νεκρή. Όταν ο Νεόφυτος επέστρεψε στο σπίτι και πληροφορήθηκε από τους γείτονες ότι η μητέρα του πέθανε, δεν λύπηθηκε όπως εκείνος που δεν έχει ελπίδα, αλλά παρηγόρησε τον πατέρα του που ήρθε κλαίγοντας από το χωράφι και, παίρνοντας τη νεκρή μητέρα του από το χέρι, είπε: «Σήκω, μητέρα, γιατί ο Κύριος το θέλησε, έχεις κοιμηθεί αρκετά». Τότε η ψυχή της επέστρεψε στο σώμα της και, αφού αναστήθηκε, είπε σε όλους τους παρισταμένους ότι είδε ένα περιστέρι πάνω από το κρεβάτι του Νεοφύτου, το οποίο όλοι τότε είδαν και άκουσαν να λέει στον Νεόφυτο ότι έπρεπε να φύγει από το σπίτι του και να ζήσει μια ζωή αφιερωμένη στον Θεό.

Ακούγοντας αυτά που είπε το περιστέρι, ο δέκαχρονος Νεόφυτος πήγε στο Όρος Όλυμπος στη Βιθυνία συνοδευόμενος από το περιστέρι και έγινε ένας από τους πρώτους ερημίτες της περιοχής, η οποία αιώνες αργότερα έγινε μοναστικός κέντρο. Καθοδηγούμενος από το περιστέρι, ο Νεόφυτος ανέβηκε σε ένα ύψωμα και μπήκε σε μια σπηλιά. Εκεί συνάντησε ένα φοβερό λιοντάρι, το οποίο αποχώρησε ήρεμα από τη σπηλιά όταν το παιδί του το διέταξε. Σε αυτήν την σπηλιά, ο Νεόφυτος έζησε μια ζωή προσευχής, νηστείας και άσκησης, μελετώντας τα θαυμάσια έργα του Θεού, και τρέφοντας με ουράνιο άρτο που του έφερνε ένας άγγελος. Έναν χρόνο αργότερα, όταν ήταν έντεκα χρονών, έλαβε ουράνια εντολή να επιστρέψει στην πατρίδα του και να βοηθήσει τους γονείς του που βρίσκονταν στο τέλος της ζωής τους. Ενώ ήταν στη Νίκαια, δεν έπαψε να ζει τη ζωή του ως ερημίτης στο Όλυμπο. Μετά τον θάνατο των γονιών του, μοίρασε όλη την περιουσία του στους φτωχούς και επέστρεψε στη σπηλιά του.

Όταν ο Νεόφυτος ήταν δεκαπέντε χρονών, ένας άγγελος του Κυρίου τον διέταξε να επιστρέψει ξανά στη Νίκαια για να τελειοποιηθεί μέσω του ένδοξου μαρτυρίου. Με ενθουσιασμό πήγε και στάθηκε μπροστά στον τυραννικό κυβερνήτη Μαξίμου στην αρένα, του οποίου η δίωξη των Χριστιανών τρομοκρατούσε την πόλη. Εκεί κήρυξε τον Χριστό ως τον αληθινό Θεό και την άγνοια και ματαιότητα της λατρείας των ειδώλων. Για αυτό το λόγο ο λαμπρός νέος συνελήφθη και οδηγήθηκε σε βασανιστήρια. Αφαιρώντας του τα ρούχα, τον κρέμασαν με σκοινί και τον έγδαραν. Στη συνέχεια τον χτύπησαν με πεντακόσια ραβδιά και πάλι τον έγδαραν. Απομακρύνοντάς τον, οι δήμιοι έβαλαν ξύδι και αλάτι στις πληγές του για να προκαλέσουν πικρούς πόνους. Εν τω μεταξύ, ο Νεόφυτος δεν έπαψε να κηρύττει το ευαγγέλιο του Χριστού στους δήμιούς του.

Υπομένοντας όλα τα βασανιστήρια με αδιάσειστη πίστη, ο Νεόφυτος υπέστη τον τραυματισμό και αποκεφαλισμό των μελών του σώματός του, αφήνοντας κανένα χωρίς τραύμα. Ωστόσο, ο τύραννος απελπίστηκε όταν διαπίστωσε ότι, ακόμα και μετά από τέτοια βασανιστήρια, δεν μπορούσε να αναγκάσει τον άγονο νεαρό να αρνηθεί τον Χριστό και να θυσιάσει στα είδωλα. Τότε τον πήγαν στο γυμναστήριο του Ηρακλή, όπου άναψαν μια μεγάλη και τρομερή πυρά και τον πέταξαν μέσα για να καταναλωθεί ολοκληρωτικά για τρεις ημέρες. Προς τρόμο όλων των ειδωλολατρών, ωστόσο, ο Νεόφυτος βγήκε από την πυρά τρεις ημέρες αργότερα, υγιής και αβλαβής, χωρίς κανένα σημάδι καψίματος.

Στη συνέχεια, ο Άγιος Μάρτυς παραδόθηκε σε τρία άγρια ζώα που είχαν να φάνε πέντε μέρες, αλλά όπως ο Αδάμ στον Παράδεισο, ο Νεόφυτος κατευνασε τη ferocity της αρκούδας, του πάνθηρα και του λιονταριού (που ήταν το ίδιο λιοντάρι που είχε συναντήσει στη σπηλιά του). Στη συνέχεια, ο τύραννος, που ήταν πιο παράλογος από τα ακατέργαστα ζώα, διέταξε το σώμα του Νεοφύτου να διατρυπηθεί με σπιρούνια μέχρι να πεθάνει. Ωστόσο, παρόλο που ήταν γεμάτος από βασανιστήρια με τα σπιρούνια, ο Νεόφυτος παρέμεινε όρθιος και ατρόμητος. Αυτό εξαγρίωσε τον Μάξιμο τόσο πολύ, που πήρε ο ίδιος μια λόγχη και έτρεξε εναντίον του Νεοφύτου, διαπερνώντας την καρδιά του. Μετά από αυτά τα ανείπωτα βασανιστήρια, ο Νεόφυτος απέκτησε το στεφάνι του μαρτυρίου.

Λειτουργικά κείμενα

Ἀπολυτίκιον 

Ήχος πλ. α'. Τον συνάναρχον Λόγον

Εκ σπάργανων επλήσθης της θείας χάριτος, ώσπερ νεόφυτοι έρνος χαριτωθείς την ψυχήν, και θαυμάτων αυτουργός ξένων γενόμενος, ηνδρανάθησας στερρώς, δι' αγώνων Ιερών, Νεόφυτε Αθλοφόρε. Αλλά μη παύση πρεσβεύων, ελεηθήναι τας ψυχάς ημών.

Έτερον Ἀπολυτίκιον

Ἦχος δ’. Ταχύ προκατάλαβε.

Ὁ Μάρτυς σου Κύριε, ἐν τῇ ἀθλήσει αὐτοῦ, τὸ στέφος ἐκομίσατο τῆς ἀφθαρσίας, ἐκ σοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· ἔχων γὰρ τὴν ἰσχύν σου, τοὺς τυράννους καθεῖλεν ἔθραυσε καὶ δαιμόνων τὰ ἀνίσχυρα θράση. Αὐτοῦ ταῖς ἱκεσίαις Χριστέ ὁ Θεός, σῶσον τὰς ψυχὰς ἡμῶν.