Άγιοι Λάμπρος, Θεόδωρος και ένας ανώνυμος, 29 Σεπτεμβρίου

Οι Άγιοι Νεομάρτυρες Λάμπρος, Θεόδωρος και κάποιος άλλος, του οποίου το όνομα δεν γνωρίζουμε, κατάγονταν από την Πελοπόννησο και ήταν έμποροι.

Για εμπορικούς λόγους έμειναν για κάποιο διάστημα στα Ιωάννινα, όπου έμαθαν και αλβανικά. Το 1786 αποφάσισαν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, τη Μορέα. Στο ταξίδι τους έφτασαν στο Βραχώρι (σημερινό Αγρίνιο) και αποφάσισαν να διανυκτερεύσουν εκεί. Στην είσοδο της πόλης υπήρχε ένας φοροεισπράκτορας που μάζευε το χαράτσι (κεφαλικό φόρο) από τους ραγιάδες. Οι τρεις έμποροι σκέφτηκαν να προσποιηθούν ότι ήταν μουσουλμάνοι για να γλιτώσουν τον φόρο. Έτσι, περνώντας μπροστά από τον φοροεισπράκτορα, τον χαιρέτησαν με το μουσουλμανικό «Σαλάμ Αλέικουμ». Εκείνος, νομίζοντας πως ήταν μουσουλμάνοι Αρβανίτες, τους άφησε να περάσουν.

Αργότερα, οι Τούρκοι θέλησαν να μάθουν ποιοι ήταν οι ξένοι και τι νέα έφεραν από τα Ιωάννινα, κι έστειλαν κάποιον να παρακολουθήσει το σπίτι όπου έμεναν. Ο άνθρωπος αυτός, χωρίς να χτυπήσει την πόρτα, στάθηκε απ’ έξω και άκουσε τους τρεις εμπόρους να διηγούνται στον νοικοκύρη του σπιτιού πώς γλίτωσαν το χαράτσι με ένα «Σαλάμ». Τότε έτρεξε και το μαρτύρησε.

Οι Τούρκοι εισέβαλαν στο σπίτι, τους έσυραν με τη βία στο δικαστήριο και κατηγόρησαν τους Αγίους λέγοντας:

«Αν και Ρωμιοί, μας χαιρέτησαν με το Σαλάμ Αλέικουμ, άρα χλεύασαν την πίστη μας· πρέπει να καταδικαστούν, εκτός κι αν δεχτούν το Ισλάμ και κάνουν περιτομή, οπότε θα τιμηθούν».

Ο δικαστής ρώτησε αν αυτά ήταν αλήθεια. Οι Άγιοι απάντησαν με παρρησία:

«Ναι, είναι αλήθεια ότι το είπαμε για να γλιτώσουμε τον φόρο, αλλά δεν αγαπήσαμε ούτε θελήσαμε το Ισλάμ».

Ο δικαστής τότε τους είπε:

«Αν δεν γίνετε Τούρκοι, θα βασανιστείτε και θα θανατωθείτε».

Κι εκείνοι του απάντησαν:

«Τα λόγια αυτά τα είπαμε για να κερδίσουμε χρήματα, αλλά να αρνηθούμε την πίστη μας είναι αδύνατον. Κάνε μας ό,τι θέλεις».

Τότε ο δικαστής διέταξε να τους δείρουν ανελέητα και να τους ρίξουν στη φυλακή.

Μέσα στη φυλακή ενθάρρυναν ο ένας τον άλλο. Ο πιο μορφωμένος από αυτούς έλεγε:

«Προσέξτε, αδελφοί μου, να μην υποχωρήσουμε και χάσουμε το αιώνιο κέρδος. Λίγο θα βασανιστούμε, και μετά θα κερδίσουμε την αιώνια ζωή. Μη λυπόμαστε για συγγενείς, φίλους ή πατρίδα· ας σταθούμε γενναίοι στην πίστη του Χριστού, για να μπούμε χαρούμενοι στην αληθινή πατρίδα που δεν έχει τέλος».

Αφού νήστεψαν αρκετές μέρες στη φυλακή, τους ξαναπήγαν στον δικαστή, ο οποίος διέταξε πάλι να τους χτυπήσουν και να τους κλείσουν. Πέντε μέρες αργότερα εκδόθηκε η τελική απόφαση:

Ο ένας απαγχονίστηκε σε δέντρο κοντά στην αγορά, ο άλλος έξω από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και ο τρίτος στην άκρη της πλατείας, στον δρόμο που μπαίνει στην πόλη.

Έτσι οι τρεις Άγιοι, χωρίς να το περιμένουν, έλαβαν στεφάνι νίκης από τον Χριστό.

Σημείωση: Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης στο Συναξάρι των Νεομαρτύρων αναφέρει τρεις νεομάρτυρες που μαρτύρησαν στο Βραχώρι το 1786, χωρίς να δίνει τα ονόματά τους. Ο μακαριστός π. Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης, ύστερα από έρευνα, βρήκε τα ονόματα των δύο: Λάμπρος και Θεόδωρος.