Άγιος Νικόδημος ο Επίσκοπος Μπελγκοροντ, 28 Δεκεμβρίου

Ο Άγιος Νικόδημος (κατά κόσμον Αλέξανδρος Μιχαήλοβιτς Κόνονοφ, 18/30 Ιουνίου 1871, χωριό Τελβίσκα, επαρχία Μεζένσκ, κυβερνείο Αρχαγγέλου – 10 Ιανουαρίου 1919, Μπέλγκοροντ) υπήρξε επίσκοπος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, επίσκοπος Μπελγκοροντ και βοηθός επίσκοπος (βικάριος) της επισκοπής Κουρσκ. Υπήρξε συγγραφέας βίων αγίων της Ρωσικής Βόρειας χώρας.

Ανακηρύχθηκε άγιος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας το έτος 2000.

Βιογραφία

Γεννήθηκε το 1871 στο χωριό Τελβίσκα της επαρχίας Μεζένσκ του κυβερνείου Αρχαγγέλου (σημερινή Αυτόνομη Περιφέρεια Νένετς), σε οικογένεια του ιερέα Μιχαήλ και της Κλαυδίας Κόνονοφ.

Αποφοίτησε από τη Θεολογική Σχολή Αρχαγγέλου (1892) και από τη Θεολογική Ακαδημία Αγίας Πετρούπολης (1896), λαμβάνοντας τον τίτλο του υποψηφίου θεολογίας.

Στο τέταρτο έτος της Ακαδημίας, στις 10 Φεβρουαρίου 1896, εκάρη μοναχός με το όνομα Νικόδημος, προς τιμήν του οσίου Νικοδήμου του Κοζεεζέρσκυ.

Χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος και κατόπιν ιερομόναχος. Έλαβε τον βαθμό του μάγιστρου θεολογίας.

Από το 1896 υπηρέτησε ως επόπτης της Θεολογικής Σχολής Αγίου Αλεξάνδρου Νέφσκυ στην Αγία Πετρούπολη.

Στις 30 Αυγούστου 1901 ανυψώθηκε στο αξίωμα του αρχιμανδρίτη.

Από το 1904 διετέλεσε πρύτανης της Θεολογικής Σχολής Καλούγκα. Η διακονία του εκεί συνέπεσε με δύσκολη οικονομική και πολιτική περίοδο· έως τις αρχές του 1909 αποκαλύφθηκε αιφνιδίως έλλειμμα της σχολής ύψους 18.643 ρουβλίων.

Από τις 17 Μαρτίου 1909 έως τις 17 Δεκεμβρίου 1910 διετέλεσε πρύτανης της Θεολογικής Σχολής Ολονέτς στο Πετροζαβόντσκ.

Κατά τα έτη 1909–1910 ο αρχιμανδρίτης Νικόδημος ανέπτυξε εκτεταμένη ιεραποστολική και μορφωτική δράση μεταξύ Καρελίων και Φινλανδών.

Υπήρξε συγγραφέας έργων για τους ασκητές της γης του Αρχαγγέλου και του Ολονέτς, συγγραφέας των βίων των οσίων Ιώβ του Ουστσελσκυ και Τρύφωνα του Πετσένγκα, καθώς και ένας από τους κύριους συντάκτες του πολύτομου έργου «Βίοι εγχωρίων ασκητών ευσεβείας των ΙΗ΄–ΙΘ΄ αιώνων». Το 1910 εξέδωσε το βιβλίο «Ο Γέροντας πατήρ Ναούμ ο Σολοβέτσκυ, ασκητής-Καρέλιος». Έγραψε επίσης συλλογές βίων αγίων των επισκοπών Αγίας Πετρούπολης και Βόλογκντα, καθώς και των ασκητών της Μονής Σολοβέτσκυ. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ιστορία του γεροντισμού και συνέγραψε Ακάθιστο Ύμνο προς τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο.

Από τις 9 Ιανουαρίου 1911 υπηρέτησε ως επίσκοπος Ρύλσκ, δεύτερος βοηθός επίσκοπος της επισκοπής Κουρσκ.

Από τις 15 Νοεμβρίου 1913 διορίστηκε επίσκοπος Μπελγκοροντ, πρώτος βοηθός επίσκοπος της επισκοπής Κουρσκ.

Κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για την ανακομιδή των ιερών λειψάνων του αγίου Ιωάσαφ του Μπελγκοροντ. Κατά την περίοδο αυτή συνέγραψε δύο προσευχές προς τον άγιο Ιωάσαφ και το εκτενές έργο «Ο βίος, η δοξολόγηση και τα θαύματα του αγίου Ιωάσαφ». Υπό την καθοδήγησή του εκδόθηκαν τρεις τόμοι αρχειακών εγγράφων σχετικών με τη δράση του αγίου Ιωάσαφ, αποκαταστάθηκαν τα ιδιαίτερα διαμερίσματά του στη Μονή Αγίας Τριάδος και ιδρύθηκε μουσείο αφιερωμένο στον άγιο.

Μετά την επανάσταση του 1917 ο ιεράρχης δεν φοβήθηκε να υπερασπιστεί ανοιχτά την Ορθοδοξία και δεν έκρυψε τη σαφή αρνητική του στάση απέναντι στη νέα εξουσία.

Το 1918 συμμετείχε στη Σύναξη των Αρχιερέων της Νότιας Ρωσίας στο Κίεβο και κατόπιν επέστρεψε μέσω του μετώπου στο Μπελγκοροντ. Στα κηρύγματά του κατήγγειλε τη βία και τις δολοφονίες που διέπρατταν οι μπολσεβίκοι.

Στις 7 Ιανουαρίου 1919, ανήμερα της εορτής των Χριστουγέννων, συνελήφθη από την Τσεκά μέσα στο Ιερό Βήμα του ναού. Κατόπιν παρακλήσεων των πιστών αφέθηκε ελεύθερος για μία ημέρα, ενώ όσοι ζήτησαν την απελευθέρωσή του συνελήφθησαν. Επικεφαλής ομάδας διαμαρτυρίας ήταν η Μαρία Κιγιανόφσκαγια, σύζυγος ιερέα και διευθύντρια γυναικείου γυμνασίου, η οποία συνελήφθη ως «αρχηγός αντεπαναστατικής διαδήλωσης» και εκτελέστηκε. Την επόμενη ημέρα ο επίσκοπος συνελήφθη εκ νέου και λίγο αργότερα εκτελέστηκε.

Σύμφωνα με μία εκδοχή, πριν την εκτέλεση ευλόγησε τους Κινέζους στρατιώτες που είχαν οριστεί να τον εκτελέσουν, οι οποίοι αρνήθηκαν να πυροβολήσουν. Κλήθηκαν άλλοι εκτελεστές και ο επίσκοπος οδηγήθηκε φορώντας στρατιωτικό χιτώνιο για να αποκρυβεί το αρχιερατικό του αξίωμα.

Το σώμα του ρίχτηκε σε ομαδικό τάφο. Καθημερινά τελούνταν τρισάγια στον τόπο αυτό. Μετά την είσοδο του Λευκού Στρατού στο Μπελγκοροντ, ο τάφος ανοίχθηκε. Η εξέταση των λειψάνων έδειξε, πέρα από μη θανατηφόρο τραύμα στο στήθος, κάταγμα κρανίου από βαρύ αμβλύ αντικείμενο, εκτεταμένο αιμάτωμα στην κεφαλή και θραύση των χόνδρων του λάρυγγα από στραγγαλισμό. Τα λείψανα μεταφέρθηκαν στη Μονή Αγίας Τριάδος και εναποτέθηκαν πλησίον της λάρνακας του αγίου Ιωάσαφ.

Αγιοκατάταξη και τιμή

Το όνομα του επισκόπου Νικοδήμου συμπεριλήφθηκε στον προκαταρκτικό κατάλογο των Νεομαρτύρων και Ομολογητών της Ρωσίας κατά την αγιοκατάταξη της Ρωσικής Εκκλησίας της Διασποράς το 1981. Με απόφαση της Ιεραρχικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (13–16 Αυγούστου 2000) ανακηρύχθηκε Άγιος Νεομάρτυς και Ομολογητής της Ρωσίας.

Στις 2 Νοεμβρίου 2012 ανεκαλύφθησαν στο Μπελγκοροντ λείψανα που αναγνωρίστηκαν επισήμως ως τα τίμια λείψανα του Ιερομάρτυρος Νικοδήμου, επισκόπου Μπελγκοροντ. Η λάρνακα με τα λείψανα φυλάσσεται στον ναό που φέρει το όνομά του στο κτίριο της Μητρόπολης Μπελγκοροντ.

Στις 16 Μαΐου 2023, με απόφαση της Συνοδικής Επιτροπής Αγιοκατατάξεων, εντάχθηκε και στη Σύναξη των Αγίων της Μητροπόλεως Αρχαγγέλου.