Εορτασμός της Δημοκρατίας στο Σιδηρόκαστρο, από την εγκυκλοπαίδεια Ραδαμανθυς, 1 Μαΐου 1924

Το Σιδηρόκαστρο, επειδή πάντα αισθανόταν έντονα κάθε σημαντικό εθνικό γεγονός, θέλησε να γιορτάσει τη νίκη της Δημοκρατίας. Ο λαός, με ένα «ΝΑΙ», είχε απορρίψει το βασιλικό καθεστώς και είχε ανοίξει τον δρόμο για τη Δημοκρατία. Οι κάτοικοι της πόλης ήθελαν να διασκεδάσουν και να χαρούν, έχοντας την ελπίδα ότι σύντομα θα έρχονταν καλύτερες και πιο ένδοξες μέρες για την Ελλάδα.

Χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία, ορισμένοι δημοκρατικοί πολίτες αποφάσισαν να οργανώσουν μια μεγάλη λαϊκή συγκέντρωση και ένα δείπνο προς τιμήν του 21ου Πεζικού Συντάγματος. Οι γιατροί Παπαχαριζάνος, Έμπορος, Χαριζάνος και Δέκος ανέλαβαν την οργάνωση και μέσα σε λίγες ώρες κατάφεραν να ετοιμάσουν τη γιορτή.

Η αίθουσα της «Ομόνοιας» στολίστηκε με πρασινάδες, λουλούδια και ελληνικές σημαίες. Μια μεγάλη, όμορφα διακοσμημένη τράπεζα σε σχήμα «Π» φιλοξένησε περίπου 140 προσκεκλημένους, άνδρες και γυναίκες, που εκπροσωπούσαν την προοδευτική κοινωνία της πόλης.

Η γιορτή ξεκίνησε με τις ευχές του Μητροπολίτη, ο οποίος υποστήριζε κάθε προσπάθεια προόδου και πολιτισμού. Στη συνέχεια μίλησαν διάφοροι σημαντικοί άνθρωποι της πόλης και του στρατού.

Ο Παπαχαριζάνος μίλησε με ενθουσιασμό για τη Δημοκρατία και τα λόγια του προκάλεσαν μεγάλο ενθουσιασμό και δυνατά χειροκροτήματα. Ο λόγιος Πλαταρίδης εξήρε τη νίκη του λαού και μίλησε εναντίον εκείνων που αντιτάχθηκαν στη νέα πολιτική κατάσταση.

Στη συνέχεια μίλησε ο Σούλτης, ο οποίος με δυναμικό λόγο άσκησε έντονη κριτική στο βασιλικό καθεστώς. Η ομιλία του εντυπωσίασε τους παρευρισκομένους. Ακολούθησε ο στρατιωτικός γιατρός Καραϊῆς, ο οποίος μίλησε με πιο χιουμοριστικό και ευχάριστο τρόπο και κέρδισε επίσης το χειροκρότημα του κόσμου.

Έπειτα, ο διοικητής του τάγματος, Καλαμπαλίκης, μίλησε με θερμά λόγια για τον λαό της Μακεδονίας, τον οποίο είχε γνωρίσει και θαυμάσει κατά τη διάρκεια των πολέμων. Ο πρώην αξιωματικός Σερενμέτης μίλησε για τη σημασία της συμφιλίωσης των ανθρώπων κάτω από τη Δημοκρατία.

Ο διοικητής του Συντάγματος ευχαρίστησε τους κατοίκους του Σιδηροκάστρου για την τιμή που έκαναν στο Σύνταγμά του. Τόνισε ότι ο δημοκρατικός στρατός είναι ενωμένος με τον λαό, είναι έτοιμος να υπηρετήσει την πατρίδα και να εκπληρώσει το καθήκον του.

Στη συνέχεια μίλησε ο βουλευτής της περιοχής, ο οποίος εξήρε τη νίκη της Δημοκρατίας και τόνισε τη σημασία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ο υποδιοικητής διαβεβαίωσε επίσης τον λαό ότι, με τη Δημοκρατία ως βάση, το ελληνικό έθνος θα προχωρήσει ενωμένο και αποφασιστικά προς την πραγματοποίηση των στόχων του.

Στο τέλος μίλησε ο Μητροπολίτης με πατριωτικά λόγια και έκλεισε τη μεγάλη αυτή συγκέντρωση, η οποία άφησε έντονες εντυπώσεις σε όλους τους παρευρισκομένους.

Μετά τις ομιλίες, το γλέντι συνεχίστηκε μέχρι τις πρωινές ώρες. Οι άνθρωποι διασκέδασαν, ήπιαν άφθονο ποτό και χόρεψαν ελληνικούς και εθνικούς χορούς. Η γιορτή ολοκληρώθηκε με μεγάλη χαρά.

Στο τέλος, οι καλεσμένοι συνεχάρησαν τους διοργανωτές και τους ευχαρίστησαν για την προσπάθεια και την επιτυχία της εκδήλωσης.

Το δημοψήφισμα του 1924 έγινε στις 13 Απριλίου από τη Δ΄ Συντακτική Εθνοσυνέλευση που είχε συγκροτηθεί στις 2 Ιανουαρίου 1924. Η Μοναρχία καταργήθηκε στις 25 Μαρτίου 1924 και, στις 29 του μηνός, προκηρύχθηκε δημοψήφισμα (ΦΕΚ Α΄ 70) για την επικύρωση της απόφασης.

Στις 25 Μαρτίου 1924, η Δ΄ Συντακτική Εθνοσυνέλευση εξέδωσε το ακόλουθο ψήφισμα:

Περί εκπτώσεως της Δυναστείας και ανακηρύξεως της Δημοκρατίας

Κηρύττει οριστικώς έκπτωτον την δυναστείαν των Γλυξβούργων, στερεί όλα τα μέλη αυτής από παντός δικαιώματος επί του Θρόνου και της Ελληνικής ιθαγενείας και απαγορεύει εις αυτά την εν Ελλάδι διαμονήν.

Αποφασίζει να συνταχθεί η Ελλάς εις δημοκρατίαν κοινοβουλευτικής μορφής, υπό τον όρο εγκρίσεως της αποφάσεως αυτής διά δημοψηφίσματος, ούτινος αι λεπτομέρειαι, περιλαμβάνουσαι τον χρόνον, τον τρόπον της ενεργείας και τας εγγυήσεις της αμερολήπτου διεξαγωγής του, θέλουν κανονισθή διά Διατάγματος.

Επιτρέπει την αναγκαστικήν απαλλοτρίωσιν των κτημάτων των ανηκόντων εις τα μέλη της εκπτώτου Δυναστείας. Κτήματα περιελθόντα εις μέλη της εκπτώτου Δυναστείας εκ δωρεάς του Δημοσίου, δήμων, κοινοτήτων ή νομικών προσώπων ή αποκτηθέντα ή κατασκευασθέντα δι' εθνικών εράνων, περιέρχονται αυτοδικαίως, άνευ ουδεμίας αποζημιώσεως, εις το Δημόσιον ή τους οικείους δήμους, κοινότητας ή νομικά πρόσωπα.

Ο Ναύαρχος Κουντουριώτης θέλει εξακολουθήσει να εκτελή ως μέχρι τούδε, καθήκοντα ρυθμιστού του πολιτεύματος μέχρι συντάξεως του δημοκρατικού Χάρτου της Ελλάδος.

Στις 13 Απριλίου 1924, με τη λαϊκή ψήφο εγκρίθηκε το παραπάνω ψήφισμα. Μία μερίδα των βασιλοφρόνων, με επικεφαλής τον Π. Τσαλδάρη, αρνήθηκε την εγκυρότητα του αποτελέσματος και δεν αναγνώρισε το νέο πολίτευμα, γιατί, όπως ισχυριζόταν, είχαν γίνει νοθείες. Το αναγνώρισε, όμως, ο Ιωάννης Μεταξάς και δήλωσε ότι θα πολιτευθεί μέσα στα πλαίσια αυτού με το κόμμα του, των Ελευθεροφρόνων, γεγονός που επέτεινε τη διάσπαση της φιλομοναρχικής μερίδας.

Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το δέχτηκε και ο Ελευθέριος Βενιζέλος από το εξωτερικό. Ο Βενιζέλος είχε αναλάβει πρωθυπουργός για ένα μικρό διάστημα στις αρχές του 1924 (11 Ιανουαρίου 1924 - 6 Φεβρουαρίου 1924), δε μπόρεσε, όμως, να συγκρατήσει το ρεύμα υπέρ της αλλαγής του πολιτεύματος και εγκατέλειψε τη χώρα.

Γενικά, ο λαός είχε κουραστεί από τη χρόνια πολιτική ανωμαλία και ήταν διατεθειμένος να δοκιμάσει το νέο πολίτευμα, με την ευχή ότι θα εξασφάλιζε πολιτική σταθερότητα.