Πραγματοποιήθηκε η τελετή εγκαινίων της Νέας Ηράκλειας, 5 Νοεμβρίου 1930
Τελετή εγκαινίων από την εφημερίδα Μακεδονία της 7.11 1930. Στο κέντρο της πρώτης σειράς ο Γονατάς. Φωτογραφία Φωτογραφία των Πέννα και Δεϊρμεντζόπουλου.
Στις 5 Νοεμβρίου 1930 πραγματοποιήθηκαν τα επίσημα εγκαίνια της ανοικοδομημένης Κάτω Τζουμαγιάς, η οποία είχε πλέον μετονομαστεί σε Νέα Ηράκλεια. Η τελετή αποτέλεσε το επιστέγασμα μιας μακράς και δύσκολης προσπάθειας για την αποκατάσταση μιας κωμόπολης που είχε καταστραφεί από τα πολεμικά γεγονότα και οι κάτοικοί της είχαν περάσει χρόνια σε πρόχειρα καταλύματα.
Η ημέρα των εγκαινίων ήταν για τη Νέα Ηράκλεια μια ημέρα επιστροφής στην κανονικότητα. Η παλιά Τζουμαγιά, που είχε σχεδόν εξαφανιστεί από τις καταστροφές των πολέμων, είχε αποκτήσει ξανά δρόμους, κατοικίες και οργανωμένη πολεοδομική μορφή και παραδιδόταν στους παλιούς κατοίκους της ως ένας νέος οικισμός.
Από την ακμάζουσα Τζουμαγιά στην καταστροφή
Πριν από τις πολεμικές καταστροφές, η Τζουμαγιά ήταν ένας σημαντικός εμπορικός και αγροτικός οικισμός της Ανατολικής Μακεδονίας. Το 1913 είχε πληθυσμό 5.506 κατοίκους και αποτελούσε κέντρο εμπορικής δραστηριότητας για τον εύφορο κάμπο της περιοχής.
Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και στη συνέχεια ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος άλλαξαν δραματικά την εικόνα της. Η κωμόπολη καταστράφηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό, ενώ οι κάτοικοί της υπέστησαν τις συνέπειες του πολέμου, της ομηρίας και της προσφυγιάς.
Όταν οι Τζουμαγιώτες επέστρεψαν, βρέθηκαν μπροστά σε καμένα και κατεστραμμένα σπίτια. Για χρόνια αναγκάστηκαν να ζουν σε παράγκες, αμπριά και άλλα πρόχειρα καταλύματα. Οι συνθήκες ήταν ιδιαίτερα δύσκολες, καθώς τα προσωρινά καταλύματα ήταν υγρά και ο χώρος όπου είχαν εγκατασταθεί πλημμύριζε κατά τους χειμερινούς μήνες. Η διαμονή αυτή συνδεόταν επίσης με την έκθεση στις καιρικές μεταβολές και τις ασθένειες.
Η ανάγκη για την ανοικοδόμηση της Τζουμαγιάς είχε αναγνωριστεί από το κράτος ήδη από τα πρώτα χρόνια μετά την καταστροφή. Η αρχική προσπάθεια συνδέθηκε με την Υπηρεσία Ανοικοδομήσεως και με πολεοδομικό σχεδιασμό στον οποίο είχαν συμμετάσχει ο Ερνέστ Εμπράρ και ο Πιετ ντε Γιονγκ. Η πολιτική αλλαγή του 1920 διέκοψε την προσπάθεια και η οριστική αποκατάσταση της κωμόπολης παρέμεινε για χρόνια σε εκκρεμότητα.
Η ανοικοδόμηση μπαίνει ξανά σε προτεραιότητα
Η επιστροφή του Ελευθερίου Βενιζέλου στην πρωθυπουργία το 1928 έδωσε νέα ώθηση στο ζήτημα. Η ανοικοδόμηση της Τζουμαγιάς επανήλθε στην κυβερνητική προτεραιότητα και το 1930 οι εργασίες προχώρησαν με μεγάλη ταχύτητα.
Καθοριστική ήταν η συμμετοχή του υφυπουργού Προνοίας Α. Παπαδάτου, στον οποίο σύγχρονες και μεταγενέστερες αναφορές αποδίδουν έντονη προσπάθεια για την ολοκλήρωση του έργου. Σημαντική ήταν επίσης η συμβολή των υπηρεσιών Εποικισμού, των τεχνικών υπηρεσιών και των ανθρώπων που ανέλαβαν την πρακτική εφαρμογή του σχεδιασμού.
Ο υπουργός και γενικός διοικητής Μακεδονίας Γονατάς, στην ομιλία του κατά τα εγκαίνια, αναφέρθηκε στην καθυστέρηση της κρατικής αποκατάστασης, συνδέοντάς την με τις διαδοχικές πολεμικές περιπέτειες της χώρας και την ανάγκη να στεγαστούν χιλιάδες άνθρωποι που είχαν επίσης χάσει τις εστίες τους.
Στην ίδια προσπάθεια συνέβαλαν ο επιθεωρητής της Ανταλλαγής Μπασιλάρης, με τη μελέτη του για το ζήτημα της στέγασης, ο διευθυντής και η τεχνική υπηρεσία της ΓΔΕΜ και ιδιαίτερα ο μηχανικός Ζαχαριάδης, ο οποίος επέβλεψε την ανέγερση. Ο νομάρχης Σερρών και η κοινότητα της Τζουμαγιάς είχαν επίσης σημαντικό ρόλο στη διευθέτηση του ζητήματος των οικοπέδων, το οποίο παρουσίαζε αρκετές δυσκολίες.
Η Νέα Ηράκλεια γιορτάζει
Ήδη από την παραμονή των εγκαινίων η κωμόπολη είχε αποκτήσει εορταστική εικόνα. Είχαν στηθεί αψίδες και είχαν σημαιοστολιστεί οι κεντρικοί χώροι. Σε διάφορα σημεία είχαν αναρτηθεί εικόνες του Ελευθερίου Βενιζέλου, ενώ οι κάτοικοι εξέφραζαν δημόσια την ικανοποίησή τους για την ολοκλήρωση της ανοικοδόμησης.
Το πρωί της 5ης Νοεμβρίου έβρεχε δυνατά. Παρ' όλα αυτά, από νωρίς οι δρόμοι γέμισαν κόσμο. Στη Νέα Ηράκλεια είχαν συγκεντρωθεί οι κάτοικοι της κωμόπολης, άνθρωποι από τους γύρω συνοικισμούς και τα χωριά, αντιπροσωπείες από τις παραμεθόριες περιοχές, καθώς και κάτοικοι των Σερρών και του Σιδηροκάστρου.
Το επίκεντρο της τελετής ήταν το νεόδμητο διδακτήριο, στην ευρύχωρη αίθουσα του οποίου είχε οργανωθεί ο αγιασμός.
Η άφιξη των επισήμων
Στις 9 το πρωί έφτασε η κυβερνητική αντιπροσωπεία. Επικεφαλής ήταν ο υπουργός και γενικός διοικητής Μακεδονίας Γονατάς και ο υφυπουργός του Πολιτικού Γραφείου του πρωθυπουργού Α. Παπαδάτος.
Παρόντες ήταν επίσης ο μητροπολίτης Σερρών Κωνσταντίνος, ο νομάρχης Σερρών Νίκογλου, ο γενικός διευθυντής Εποικισμού Δομέστιχος, βουλευτές και γερουσιαστές των Σερρών και της Θεσσαλονίκης, καθώς και εκπρόσωποι των τοπικών και κρατικών υπηρεσιών.
Μεταξύ των επισήμων αναφέρονται οι βουλευτές και γερουσιαστές Σερρών Εξηντάρης, Δούμπας, Πολυχρονιάδης και Κωνσταντόπουλος, καθώς και οι αντίστοιχοι της Θεσσαλονίκης Λεβαντής, Ιασονίδης, Μουζενίδης και Ζαφειρόπουλος.
Στην τελετή παρευρέθηκαν ακόμη ο έπαρχος Σιδηροκάστρου Σαράντης, ο διευθυντής των τεχνικών υπηρεσιών Εποικισμού Ζαχαριάδης, ο δήμαρχος Σερρών Τικόπουλος, ο εισηγητής της Γενικής Διοίκησης Κέντρος, ο γενικός σύμβουλος της εταιρείας Ούλεν Γενηδουνιάς, ο προϊστάμενος της υδραυλικής υπηρεσίας του υπουργείου Συγκοινωνίας Λομπρέστης και εκπρόσωποι άλλων υπηρεσιών.
Η είσοδος των επισήμων στην αίθουσα έγινε μέσα σε έντονες επευφημίες. Ιδιαίτερα έντονες ήταν οι εκδηλώσεις των αντιπροσώπων των ομήρων και των πολεμοπαθών.
Ο αγιασμός και οι ομιλίες
Ο αγιασμός τελέστηκε μέσα στο νεόδμητο σχολικό κτίριο, το οποίο είχε διακοσμηθεί κατάλληλα για την περίσταση.
Πρώτος μίλησε ο μητροπολίτης Σερρών Κωνσταντίνος. Αναφέρθηκε στη σημασία της αναγέννησης μιας ιστορικής κωμόπολης που είχε καταστραφεί και στην ιδιαίτερη δοκιμασία των κατοίκων της.
Ακολούθησαν οι ομιλίες του Αχούλη, προέδρου της Κοινότητας Τζουμαγιάς, και του γιατρού Καυτατζόγλου. Οι ομιλητές εξέφρασαν την ευγνωμοσύνη των κατοίκων και των πολεμοπαθών προς την κυβέρνηση των Φιλελευθέρων και αναφέρθηκαν στην προσπάθεια ανασυγκρότησης της χώρας μετά τις μεγάλες δοκιμασίες των προηγούμενων ετών.
Ο Γονατάς παραδίδει τη νέα πόλη
Κεντρική θέση στην τελετή είχε η ομιλία του Γονατά. Ο υπουργός παρουσίασε την ανοικοδόμηση ως αποκατάσταση μιας πόλης που είχε χαθεί μέσα στις πολεμικές καταστροφές και χαρακτήρισε τη νέα κωμόπολη Νέα Ηράκλεια, αναδεικνύοντας συμβολικά την αναγέννησή της.
Ιδιαίτερη σημασία έδωσε στο γεγονός ότι οι νέοι κάτοικοι ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που είχαν κατοικήσει στην καταστραμμένη πόλη. Η νέα πόλη προοριζόταν να τους προσφέρει τις προϋποθέσεις για μια νέα ζωή, ενώ η μνήμη των καταστροφών και των θυσιών παρέμενε συνδεδεμένη με την ιστορία της παλιάς Τζουμαγιάς.
Ο Γονατάς αναφέρθηκε στις οικονομικές δυσκολίες του ελληνικού κράτους και στις ανάγκες που είχαν δημιουργηθεί από τους συνεχείς πολέμους και την αποκατάσταση άλλων πληθυσμών. Παράλληλα, τόνισε ότι η ανοικοδόμηση της Τζουμαγιάς προχώρησε όταν οι συνθήκες το επέτρεψαν.
Στο τέλος της ομιλίας του παρέδωσε συμβολικά τη νέα πόλη στον πρόεδρο της Κοινότητας, καλώντας την κοινοτική αρχή και τους κατοίκους να φροντίσουν για την ευημερία και την πρόοδό της.
Ακολούθησε η ομιλία του υφυπουργού Παπαδάτου, ο οποίος κινήθηκε στο ίδιο πλαίσιο. Οι δύο ομιλίες έγιναν δεκτές με ζωηρά χειροκροτήματα.
Η ομιλία του νομάρχη Νίκογλου
Στη συνέχεια μίλησε ο νομάρχης Σερρών Νίκογλου, ο οποίος αναφέρθηκε στις θυσίες των κατοίκων της Τζουμαγιάς, στην καταστροφή της παλιάς κωμόπολης, στην ομηρία και στα χρόνια της δύσκολης διαμονής σε προσωρινά καταλύματα.
Ο Νίκογλου συνέδεσε την ολοκλήρωση της ανοικοδόμησης με την επιστροφή των κατοίκων σε μια οργανωμένη ζωή και εξέφρασε την ελπίδα ότι η Τζουμαγιά θα ξαναγίνει ένας ακμαίος οικισμός.
Τελευταίος από τους βασικούς ομιλητές ήταν ο βουλευτής Σερρών Κωνσταντόπουλος.
Μια νέα πόλη στην πεδιάδα των Σερρών
Μετά τις ομιλίες πραγματοποιήθηκε ο ραντισμός της νέας κωμόπολης με αγιασμένο νερό. Η μουσική της φρουράς Σερρών έπαιζε θούρια και εμβατήρια, ενώ το συγκεντρωμένο πλήθος συνέχιζε τις επευφημίες.
Ακολούθησε δεξίωση στους χώρους του νέου διδακτηρίου. Οι επίσημοι στη συνέχεια περιηγήθηκαν στη Νέα Ηράκλεια, βλέποντας από κοντά τις νέες κατοικίες, τους δρόμους και το οργανωμένο πολεοδομικό σύνολο.
Η τελετή ολοκληρώθηκε στις 12 το μεσημέρι και οι επίσημοι αναχώρησαν, ενώ οι κάτοικοι τους αποχαιρέτησαν με ενθουσιασμό μέχρι την έξοδο της κωμόπολης.
Το δημοσίευμα της εποχής καταγράφει 230 σπίτια, τα οποία είχαν ανεγερθεί με οργανωμένο σχέδιο, και συνολική δαπάνη περίπου 12 εκατομμυρίων δραχμών.
Η νέα κωμόπολη είχε φαρδείς δρόμους και κανονική ρυμοτομία, ακολουθώντας τα σύγχρονα για την εποχή πολεοδομικά πρότυπα ευρωπαϊκών συνοικισμών. Το σχέδιο της νέας πόλης προέβλεπε κεντρική πλατεία, λεωφόρους, αγορά, δημόσια κτίρια, χώρους εκπαίδευσης και αθλητισμού, εκκλησία και λειτουργική σύνδεση με τις παραγωγικές και συγκοινωνιακές ανάγκες της περιοχής.
Μεταγενέστερες πηγές αναφέρουν διαφορετικό αριθμό κατοικιών, περίπου 300 ή ακόμη και 500 στο ευρύτερο πρόγραμμα της νέας Ηράκλειας. Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται με τις διαφορετικές φάσεις της ανοικοδόμησης και με τον τρόπο καταγραφής των κατοικιών.
Η οικονομική σημασία της Νέας Ηράκλειας
Η ανοικοδόμηση δεν αφορούσε μόνο τη στέγαση των κατοίκων. Η νέα πόλη σχεδιάστηκε σε μια περιοχή με σημαντική αγροτική και εμπορική δραστηριότητα.
Η Τζουμαγιά βρισκόταν στο κέντρο του ομώνυμου κάμπου, μιας εύφορης περιοχής της Ανατολικής Μακεδονίας. Η εμπορική της παράδοση ήταν ήδη ισχυρή πριν από τους πολέμους. Οι εμποροπανηγύρεις της προσέλκυαν γεωργούς από τα γύρω χωριά και αποτελούσαν σημαντικό σημείο συναλλαγών.
Η νέα κωμόπολη προοριζόταν να συνεχίσει αυτή τη λειτουργία και να αποτελέσει εμπορικό κέντρο για τον ευρύτερο κάμπο. Παράλληλα, τα έργα στον Στρυμόνα δημιουργούσαν νέες προοπτικές για την αγροτική παραγωγή και την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.
Στο πλαίσιο της οργάνωσης της εμπορικής ζωής ιδρύθηκε το 1930 ο οικοδομικός συνεταιρισμός των επαγγελματιών «Η Αναγέννησις της Τζιουμαγιάς», με 178 μέλη. Σκοπός του ήταν να οργανώσει την οικοδόμηση του εμπορικού τμήματος της νέας κωμόπολης και να κατανείμει τις οικονομικές υποχρεώσεις μεταξύ των δικαιούχων.
Παράλληλα, προβλεπόταν η βελτίωση της οδικής σύνδεσης Κουρσόβου–Σιδηροκάστρου, έργο που θα ενίσχυε την επικοινωνία της Νέας Ηράκλειας με την ευρύτερη περιοχή.
Από τα εγκαίνια στο επόμενο έργο
Η επίσημη αντιπροσωπεία δεν ολοκλήρωσε την ημέρα της μόνο με τα εγκαίνια της Νέας Ηράκλειας. Μετά την αναχώρησή της κατευθύνθηκε προς το Κούρσοβο, όπου επρόκειτο να εγκαινιαστεί η νέα οδός Κουρσόβου–Σιδηροκάστρου.
Ο υφυπουργός Παπαδάτος επέστρεψε αργότερα προς την Αθήνα με την ταχεία αμαξοστοιχία. Κατά τη διέλευσή του από την περιοχή τον χαιρέτησαν βουλευτές και γερουσιαστές, με τους οποίους συνομίλησε για διάφορα ζητήματα.
ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟ, 5
(Από τον απεσταλμένο συντάκτη μας)
Σήμερα το πρωί πραγματοποιήθηκαν με κάθε επισημότητα τα εγκαίνια της Κάτω Τζουμαγιάς, η οποία μετονομάστηκε σε Νέα Ηράκλεια.
Η κωμόπολη, που είχε ανοικοδομηθεί από τα θεμέλια, παρουσίαζε από χθες το απόγευμα εορταστική εικόνα. Είχαν στηθεί αψίδες και σε όλα τα κεντρικά σημεία της αναγεννημένης κωμόπολης είχαν αναρτηθεί εικόνες του Ελευθερίου Βενιζέλου. Οι κάτοικοι της Νέας Ηράκλειας ήθελαν με κάθε τρόπο να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους προς τον κυβερνήτη της χώρας, ο οποίος έδωσε λύση στο μεγάλο προσφυγικό και στεγαστικό ζήτημα που παρέμενε άλυτο επί χρόνια.
Από νωρίς το πρωί, παρά τη δυνατή βροχή, ο κόσμος βρισκόταν στους δρόμους. Πλήθος ανθρώπων άρχισε να συγκεντρώνεται μέσα και γύρω από την πλατεία του νεόδμητου διδακτηρίου της κωμόπολης, όπου επρόκειτο να συγκεντρωθούν οι επίσημοι.
Εκτός από τους κατοίκους της Νέας Ηράκλειας, είχαν συγκεντρωθεί πολλοί κάτοικοι των γύρω συνοικισμών, αντιπροσωπείες από τις παραμεθόριες περιοχές, καθώς και πολλοί κάτοικοι των Σερρών και του Σιδηροκάστρου, οι οποίοι είχαν έρθει για να παραστούν στα εγκαίνια της πόλης.
Στις 9 ακριβώς το πρωί έφτασαν ο υπουργός και γενικός διοικητής Μακεδονίας κ. Γονατάς, ο υφυπουργός του Πολιτικού Γραφείου κ. Παπαδάτος, ο σεβασμιότατος μητροπολίτης Σερρών κ. Κωνσταντίνος, ο νομάρχης Σερρών κ. Νίκογλου, ο γενικός διευθυντής Εποικισμού κ. Δομέστιχος, οι βουλευτές και γερουσιαστές Σερρών κ.κ. Εξηντάρης, Δούμπας, Πολυχρονιάδης και Κωνσταντόπουλος, καθώς και οι βουλευτές και γερουσιαστές Θεσσαλονίκης κ.κ. Λεβαντής, Ιασονίδης, Μουζενίδης και Ζαφειρόπουλος.
Παρόντες ήταν επίσης ο έπαρχος Σιδηροκάστρου κ. Σαράντης, ο διευθυντής των τεχνικών υπηρεσιών Εποικισμού κ. Ζαχαριάδης, ο δήμαρχος Σερρών κ. Τικόπουλος, ο εισηγητής της Γενικής Διοίκησης κ. Κέντρος, ο γενικός σύμβουλος της εταιρείας Ούλεν κ. Γενηδουνιάς, ο προϊστάμενος της υδραυλικής υπηρεσίας του υπουργείου Συγκοινωνίας κ. Λομπρέστης και εκπρόσωποι διαφόρων υπηρεσιών.
Ο αγιασμός τελέστηκε στην ευρύχωρη αίθουσα του διδακτηρίου, η οποία ήταν κατάλληλα διακοσμημένη, μέσα σε μια πραγματικά μεγάλη συγκέντρωση του κόσμου.
Όλο εκείνο το συγκεντρωμένο πλήθος, μόλις οι επίσημοι μπήκαν στην αίθουσα του διδακτηρίου, ξέσπασε σε ζωηρές ζητωκραυγές υπέρ του πρωθυπουργού. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικές ήταν οι εκδηλώσεις των αντιπροσώπων των ομήρων και των πολεμοπαθών.
Μετά την τελετή, ο σεβασμιότατος μητροπολίτης Σερρών κ. Κωνσταντίνος εκφώνησε λόγο, στον οποίο τόνισε τη σημασία των εγκαινίων μιας ιστορικής κωμόπολης που είχε αναγεννηθεί από τις στάχτες της.
Στη συνέχεια μίλησαν ο κ. Αχούλης, πρόεδρος της Κοινότητας Τζουμαγιάς, και ο γιατρός κ. Καυτατζόγλου. Οι ομιλητές αναφέρθηκαν στα αισθήματα ευγνωμοσύνης του λαού της Τζουμαγιάς και γενικότερα των πολεμοπαθών προς την κυβέρνηση των Φιλελευθέρων, η οποία, σύμφωνα με τις ομιλίες τους, επιχειρούσε με ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα να ανασυγκροτήσει τη χώρα, η οποία είχε δοκιμαστεί σοβαρά τα προηγούμενα χρόνια.
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ κ. ΓΟΝΑΤΑ
Στη συνέχεια μίλησε ο υπουργός και γενικός διοικητής Μακεδονίας κ. Γονατάς, ο οποίος είπε:
«Ένας δίκαιος πόθος, μια επιβεβλημένη αποκατάσταση, ένα ζωντανό όνειρο των κατοίκων της παλιάς Κάτω Τζουμαγιάς, την οποία η σκληρότητα του πολέμου και η βαρβαρότητα του επιδρομέα είχαν εξαφανίσει από το πρόσωπο της γης και την είχαν κάνει να θεωρείται πλέον μόνο ένα ιστορικό όνομα, χωρίς ακόμη και τα ερείπια των αρχαίων πόλεων.
Να, λοιπόν, που αυτό πραγματοποιείται σήμερα. Να που βρισκόμαστε μπροστά σε μια Νέα Τζουμαγιά ή, καλύτερα, σε μια Νέα Ηράκλεια, που αναγεννήθηκε από τις στάχτες της παλιάς, όπως ο αρχαίος ελληνικός φοίνικας που αναγεννιέται από τις στάχτες του.
Μια Νέα Ηράκλεια, καινούργια, με ίσιους δρόμους και κομψή εμφάνιση, που προμηνύει ένα καλό και λαμπρό μέλλον για τους κατοίκους της. Και ευτυχώς οι κάτοικοί της είναι οι ίδιοι άνθρωποι που κατοικούσαν στην καταστραμμένη πόλη.
Σε αυτούς ευχόμαστε, μέσα στην ευτυχία της νέας τους ζωής και της αναγεννημένης πόλης τους, να ξεχάσουν τη θλίψη για την απώλεια της παλιάς και να κρατήσουν μόνο με υπερηφάνεια τη μνήμη της θυσίας και της καταστροφής της για την ελευθερία της πατρίδας.
Το ελληνικό κράτος, αν καθυστέρησε να εκπληρώσει το επιβεβλημένο καθήκον του απέναντι στους κατοίκους, των οποίων η πόλη καταστράφηκε κυριολεκτικά στον αγώνα για την πατρίδα, καθυστέρησε εξαιτίας των γνωστών σε όλους περιπετειών από τις οποίες πέρασε η Ελλάδα από την καταστροφή της Κάτω Τζουμαγιάς μέχρι σήμερα.
Καθυστέρησε επίσης εξαιτίας των δοκιμασιών που υπέστη η χώρα, η οποία διεξήγαγε για μεγάλο χρονικό διάστημα συνεχείς πολέμους και αναγκάστηκε να περιθάλψει και να στεγάσει χιλιάδες άλλα παιδιά της, που είχαν χάσει τα σπίτια και τις εστίες τους και είχαν καταφύγει στην προστατευτική αγκαλιά της.
ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΔΕΝ ΞΕΧΑΣΕ
Αν καθυστέρησε, ούτε ξέχασε ούτε αμέλησε. Και μόλις του δόθηκε η δυνατότητα —αν μπορεί να ονομαστεί δυνατότητα— εκείνο που η επιμονή και η ακατάβλητη θέληση του σημερινού πρωθυπουργού κατάφεραν, έσπευσε να εκπληρώσει ένα ιερό καθήκον.
Παρά τις μεγάλες οικονομικές θυσίες και τις πολλές ανάγκες του κράτους, προχώρησε στην ανοικοδόμηση της Κάτω Τζουμαγιάς, η οποία είχε εξαφανιστεί από τον πόλεμο, και δημιούργησε τη Νέα Ηράκλεια που βλέπετε σήμερα μπροστά σας.
Ως γενικός διοικητής Μακεδονίας, στον οποίο η κυβέρνηση ανέθεσε τη διαχείριση του ζητήματος της στέγασης των πολεμοπαθών στη Μακεδονία, οφείλω να εκφράσω τα συγχαρητήριά μου και τις θερμές μου ευχαριστίες προς τον επιθεωρητή της Ανταλλαγής κ. Μπασιλάρη, ο οποίος, με την εμπεριστατωμένη και λεπτομερή μελέτη του ζητήματος, επιτάχυνε και διευκόλυνε τις αποφάσεις που λήφθηκαν.
Ευχαριστώ επίσης τον διευθυντή και την τεχνική υπηρεσία της ΓΔΕΜ και ιδιαίτερα τον μηχανικό της, κ. Ζαχαριάδη, ο οποίος επέβλεψε την ανέγερση και κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για την καλύτερη ολοκλήρωση της νέας πόλης.
Τέλος, οφείλω να ευχαριστήσω τον νομάρχη Σερρών, τον πρόεδρο και τους κατοίκους της Κοινότητας Τζουμαγιάς για την επιτυχή, από την πλευρά του πρώτου, και πρόθυμη, από την πλευρά των δεύτερων, διευθέτηση του ζητήματος των οικοπέδων πάνω στα οποία ανεγέρθηκαν τα νέα σπίτια, ένα ζήτημα που παρουσίαζε πολλές δυσκολίες.
Είμαι ευτυχής διότι, ως εκπρόσωπος της κυβέρνησης, παραδίδω σήμερα αυτή τη νέα πόλη στους παλιούς κατοίκους της.
Είμαι ευτυχής διότι σας παραδίδω, κύριε πρόεδρε της Κοινότητας, την πόλη αυτή, που κατασκευάστηκε από το κράτος, για να αναλάβετε εσείς και οι κοινοτικοί σύμβουλοι τη φροντίδα της.
Εύχομαι τόσο η κοινοτική αρχή όσο και οι κάτοικοί της, με τη συνεχή φροντίδα τους και το φιλοπρόοδο πνεύμα τους, να κάνουν τη Νέα Ηράκλεια μια πόλη ευτυχισμένη και ευημερούσα.
Και με αυτή την ευχή σας παρακαλώ να φωνάξουμε:
Ζήτω η Ηράκλεια!»
Στη συνέχεια μίλησε, στο ίδιο πνεύμα, ο υφυπουργός του Πολιτικού Γραφείου κ. Παπαδάτος. Στο τέλος των ομιλιών των κ. Γονατά και Παπαδάτου ακολούθησαν ζωηρά χειροκροτήματα.
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ κ. ΝΙΚΟΓΛΟΥ
Μετά τον κ. Παπαδάτο, ο νομάρχης Σερρών κ. Νίκογλου εκφώνησε τον ακόλουθο λόγο:
«Επιτρέψτε και σε εμένα, κύριοι υπουργοί, να εκφράσω τη μεγάλη μου χαρά, επειδή στην περιφέρεια του νομού ολοκληρώθηκε η ανοικοδόμηση της ηρωικής Τζουμαγιάς.
Θυμάμαι με συγκίνηση τις μεγάλες θυσίες στις οποίες υποβλήθηκαν οι Τζουμαγιώτες, προσφέροντας τον εαυτό τους θυσία στην ιδέα της πατρίδας.
Η άλλοτε ακμάζουσα κωμόπολη, μία από τις ομορφότερες του νομού, παραδόθηκε από τον εχθρικό στρατό στις φλόγες και την καταστροφή.
Οι κάτοικοι οδηγήθηκαν ως όμηροι, αλλά δεν λύγισαν, δείχνοντας για ακόμη μία φορά, σύμφωνα με την αντίληψη της εποχής, ότι ο Έλληνας δεν υπολογίζει καμία θυσία όταν πρόκειται για την πατρίδα και το εθνικό ιδανικό.
Η περίοδος που μεσολάβησε από την καταστροφή της Τζουμαγιάς μέχρι σήμερα δεν επέτρεψε, δυστυχώς, στο κράτος να ανοικοδομήσει την όμορφη κωμόπολή σας, καθώς έπρεπε πρώτα να επουλώσει τις πληγές του πολέμου.
Και σας είδαμε να παραμένετε χωρίς παράπονο σε υγρές και υπόγειες παράγκες, κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες, εκτεθειμένοι στις καιρικές μεταβολές και στις ασθένειες. Και σας θαυμάσαμε γι' αυτό.
Αποδείξατε ακόμη μία φορά ότι συνεχίζετε την ιστορία των θυσιών σας για την πατρίδα, χωρίς να θέλετε να προσθέσετε νέες δυσκολίες στο κράτος.
Αλλά η ευλογημένη ώρα έφτασε.
Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού, από τις πρώτες της φροντίδες, θεώρησε την ανοικοδόμηση της μαρτυρικής σας πόλης σημαντικό ζήτημα.
Και να που σήμερα βρισκόμαστε όλοι εδώ, σε αυτή την όμορφη τελετή, κατά την οποία η κυβέρνηση σας παρέδωσε τη νέα πόλη, ώστε από εδώ και πέρα, απερίσπαστοι, να μπορέσετε να κάνετε την Τζουμαγιά και πάλι αυτό που ήταν και να συνεχίσετε την πατριωτική της ιστορία.
Με αυτές τις ελπίδες σας παρακαλώ, κύριοι, να φωνάξουμε:
Ζήτω η μαρτυρική Ηράκλεια!»
Τέλος μίλησε και ο βουλευτής Σερρών κ. Κωνσταντόπουλος.
Η ΝΕΑ ΚΩΜΟΠΟΛΗ
Μετά τους λόγους που εκφωνήθηκαν, πραγματοποιήθηκε η τελετή του ραντισμού της νέας κωμόπολης με αγιασμένο νερό, ενώ η μουσική της φρουράς Σερρών έπαιζε διάφορα θούρια και εμβατήρια.
Ακολούθησε δεξίωση στις ευρύχωρες αίθουσες, ενώ τα πλήθη ζητωκραύγαζαν υπέρ του κ. Βενιζέλου.
Στη συνέχεια οι επίσημοι αναχώρησαν από τη Νέα Ηράκλεια, ενώ οι κάτοικοι τους αποχαιρέτησαν με ενθουσιασμό και τους συνόδευσαν μέχρι έξω από την πόλη.
Η τελετή ολοκληρώθηκε ακριβώς στις 12 το μεσημέρι.
Η ανοικοδομημένη κωμόπολη έχει σχεδιαστεί σύμφωνα με τα νεότερα σχέδια των ευρωπαϊκών συνοικισμών και παρουσιάζει ιδιαίτερα καλή και οργανωμένη εικόνα.
Τα σπίτια της κωμόπολης ανέρχονται σε 230 και είναι χτισμένα σύμφωνα με οργανωμένα σχέδια.
Η ρυμοτομία της κωμόπολης είναι επίσης κανονική, με πολύ φαρδείς δρόμους.
Για την ανέγερση του συνοικισμού δαπανήθηκαν 12 εκατομμύρια δραχμές.
Η νέα κωμόπολη αποτελεί, σύμφωνα με την περιγραφή του δημοσιεύματος, ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό νέο οικιστικό σύνολο στην πεδιάδα των Σερρών.
Οι επίσημοι, αφού αναχώρησαν από τη Νέα Ηράκλεια, κατευθύνθηκαν προς το Κούρσοβο, προκειμένου να εγκαινιάσουν τη νέα οδό Κουρσόβου–Σιδηροκάστρου.
Ο κ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Αργά τη νύχτα, με την ταχεία αμαξοστοιχία, πέρασε από την περιοχή, επιστρέφοντας από το Σιδηρόκαστρο, ο υφυπουργός του Πολιτικού Γραφείου του πρωθυπουργού κ. Παπαδάτος, με προορισμό την Αθήνα.
Στο βαγόνι τον χαιρέτησαν διάφοροι βουλευτές και γερουσιαστές της πόλης μας, οι οποίοι συνομίλησαν μαζί του για διάφορα ζητήματα.
Η εφημερίδα Μακεδονία ανέφερε στις 7 Νοεμβρίου 1930
Η ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΤΖΟΥΜΑΓΙΑΣ
Η Κυβέρνηση παρέδωσε χθες στους Τζουμαγιώτες την Τζουμαγιά. Μια κυριολεκτική αναδημιουργία.
Πριν από τρεις μήνες δεν υπήρχαν εκεί παρά μόνο θλιβερές τρώγλες και εξαθλιωμένοι άνθρωποι. Ήταν οι ηρωικοί και μαρτυρικοί Τζουμαγιώτες. Και υπήρχαν οι παράγκες και τα αμπριά, όσα άφησε πίσω της η φρίκη του πολέμου, μέσα στα οποία, για δώδεκα ολόκληρα χρόνια μετά τον πόλεμο — χρόνια ειρήνης! — έζησαν και υπέφεραν.
Και τώρα, θα έλεγε κανείς με την ταχύτητα ενός θαύματος, ξεπήδησε μέσα από τα ερείπια μια χαρούμενη, πολιτισμένη, καινούργια πόλη. Εντελώς καινούργια.
Και πράγμα ασυνήθιστο: είναι το Κράτος που έκανε αυτό το θαύμα. Είναι το Κράτος που, με αποκλειστικά δικά του έξοδα, έχτισε ξανά και παρέδωσε στους πολεμοπαθείς Τζουμαγιώτες την Τζουμαγιά.
Είναι πραγματική τραγωδία η ιστορία της ανοικοδόμησης της Τζουμαγιάς.
Μόνο αμπριά είχε αφήσει εκεί η πολεμική καταιγίδα. Όταν οι Τζουμαγιώτες, ύστερα από την προσφυγιά τους στην ελεύθερη Ελλάδα, επέστρεψαν στην κατεστραμμένη κωμόπολή τους και ζήτησαν να στεγαστούν, χρησιμοποιώντας τις πέτρες από τα ερείπια, βρέθηκαν μπροστά σε ένα μεγαλόπρεπο σχέδιο πόλης, το οποίο τους εμπόδιζε να ανοικοδομήσουν την πόλη τους.
Το Κράτος, που τότε ήταν οικονομικά ισχυρό, ήλπιζε και υποσχόταν ότι θα έχτιζε μια νέα, σύγχρονη πόλη πάνω στα ερείπια της παλιάς.
Αναγκάστηκαν τότε να κατέβουν χαμηλότερα και να στεγαστούν σε παραπήγματα και αμπριά, σε έναν τόπο που μετατρεπόταν σε βάλτο με τις πρώτες βροχές του χειμώνα.
Από τότε ο Κυβερνήτης που υποσχέθηκε μια νέα Τζουμαγιά έφυγε. Ήρθε η μικρασιατική καταστροφή, παρουσιάστηκε η ανάγκη να στεγαστούν και να περιθαλφθούν μυριάδες νέα θύματα και το Κράτος είχε πλέον να αντιμετωπίσει τεράστιες ανάγκες.
Η αγωνία των Τζουμαγιωτών μεγάλωνε. Οι εκάστοτε κυβερνήσεις είτε αδυνατούσαν είτε αδιαφορούσαν, είτε έδιναν υποσχέσεις.
Και χρειάστηκε να επιστρέψει ο Δημιουργός Κυβερνήτης και να έχει στο πλευρό του έναν ακούραστο, σεμνό και αθόρυβο υφυπουργό, τον κ. Παπαδάτο, για να γίνει πραγματικότητα η υπόσχεση που είχε δοθεί.
Στην Τζουμαγιά το Κράτος έχτισε από την αρχή μια ολοκαίνουργια κωμόπολη.
Και όμως, αυτή δεν θα αποτελέσει παρά τον γερό πυρήνα μιας ευημερούσας πόλης. Γιατί το μέλλον της Τζουμαγιάς προμηνύεται μεγάλο.
Βρίσκεται στο κέντρο του ομώνυμου κάμπου και θα αποτελέσει κέντρο του εμπορίου και των συναλλαγών ολόκληρης της εξαιρετικά εύφορης πεδιάδας που την περιβάλλει.
Ακόμη και στην άθλια κατάσταση στην οποία βρισκόταν, συγκέντρωνε συχνά στις εμποροπανηγύρεις της τους γεωργούς των γύρω χωριών.
Η ευτυχής συγκυρία της ολοκλήρωσης των έργων του Στρυμόνα θα της δώσει ακόμη μεγαλύτερη ανάπτυξη.
Αλλά η ανοικοδόμηση της Τζουμαγιάς θα έχει για τον αγροτικό πληθυσμό της Βόρειας Ελλάδας, ο οποίος δηλητηριάζεται συνεχώς, επίμονα και ύπουλα, και μια τεράστια συμβολική σημασία.
Ο υφυπουργός κ. Παπαδάτος, πολύ εύστοχα, παρατήρησε στη συγκινητική ομιλία του ότι δεν ξέρει τι έκανε ή τι θα κάνει ο Βενιζέλος στην Ελλάδα· είναι όμως ευτυχής που μπορεί τώρα να διαπιστώσει ότι την Τζουμαγιά την έκανε πραγματικά αγνώριστη.
Η ανοικοδομημένη Τζουμαγιά θα βρίσκεται εκεί για να συμβολίζει τη στοργή του Κράτους.
Και όταν οι γνωστοί σκοτεινοί άνθρωποι θα διασχίζουν τους ταλαιπωρημένους κάμπους για να πουν στον αγρότη ότι το Κράτος, ότι η Κυβέρνηση, είναι εχθροί του, η Τζουμαγιά θα στέκεται στον δρόμο τους σαν εφιάλτης.
Και αν οι άνθρωποι, όπως συχνά ξεχνούν, δεν σταματήσουν τους σκοτεινούς δημαγωγούς, θα τους σταματήσουν εκεί τα όμορφα σπίτια.
Και θα τους πουν:
«Είναι αλήθεια ότι το Κράτος έρχεται κάποτε αργά. Είναι αλήθεια ότι, φτωχό και καταπονημένο, δεν μπορεί να μας κατεβάσει από τη Γη στον Παράδεισο.
Αλλά είναι ψέμα ότι το Κράτος, ότι η Κυβέρνηση, δεν μας πονάει.
Είναι ψέμα ότι το Κράτος, ότι η Κυβέρνηση, είναι εχθροί μας.
Αλλά αλίμονο αν οι άνθρωποι, όπως και άλλοτε πριν από οκτώ χρόνια — τόσο μοιραία, τόσο ολέθρια — ξεχάσουν και πάλι. Γιατί τότε θα χρειαστεί να σταματήσουν τους σκοτεινούς δημαγωγούς μπροστά στα ίδια τα σπίτια!»
Αυτούσιο το κείμενο της εφημερίδας Μακεδονία της 7 Νοεμβρίου 1930:
Η ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΤΖΟΥΜΑΓΙΑΣ
Η Κυβέρνησις παρέδωκε χθὲς εἰς τοὺς Τζουμαγιώτας τὴν Τζουμαγιάν.
Μία άναδημιουργία κυριολεκτική. Πρὸ τριῶν μηνῶν δὲν ὑπῆρχαν ἐκεῖ παρὰ μόνον πενθιμαι τρώγλαι καὶ πελιδνοί τρωγλοδύται.
Ήταν οἱ ἡρωϊκοὶ καὶ μαρτυρικοὶ Τζουμαγιῶται. Καὶ ἦσαν αἱ παράγκες καὶ τὰ ἀμπρί, ὅσα ἀφῆκε τοῦ πολέμου ἡ φρίκη, ποὺ μέσα, ἐπὶ δώδεκα ὁλόκλη-ρα χρόνια μετὰ τὸν πόλεμον χρόνια εἰ-ρήνης! - ἔζησαν καὶ ἐδεκατίζοντο,
Καὶ τώρα, θὰ ἐλεγε κανεὶς μὲ ταχύς τητα θαύματος, ἐξεπήδησε ἀπὸ τὰ ἐπεί πια μία πόλις χαρωπή, πολιτισμένη, καινούργια. Τελείως καινούργια.
Καὶ πρᾶνμα ἀσυνήθιστα - εἶναι τὸ Κράτος ποὺ ἔκαμε αὐτὸ τὸ θαῦμα. ΕΙ-ναι τὸ Κράτος ποὺ μὲ δαπάνες ἀπο-κλειστικά δικές του ἔκτισε ἐκ νέου καὶ παρέδωκε στοὺς πολεμοπαθεῖς Τζουμαν γιῶτες τὴν Τζουμαγιά.
Εἶναι μία πραγματική τραγωδία τὸ ζήτημα τῆς ἀνοικοδομήσεως τῆς Τζου. μαγιᾶς. Μόνον ἀμπρὶ εἶχεν ἀφίσει ἐκεῖ ἡ πολεμική καταιγίδα. Όταν οἱ-Τζουμα· γιώται, ὄμερα ἡ πρόσφυγες εἰς τὴν Ελληνοκρατουμένην Μακεδονίαν ἐπέ· εἰς τὴν καταστραμμένη κωμοπολί τους καὶ ἐζήτησαν νὰ στεγασθοῦν, συγκομία | ζοντες τοὺς λίθους τῶν ἐρειπίων, εὑρέν θήσαν πρὸ ἑνὸς πολυτελούς σχεδίου πό· λεως, τὸ ὁποῖον τοὺς ἡμπόδιζε τὴν ἀν · πόλεμο
ναικοδόμησι. Το Κράτος, οἰκονομικῶς τότε ἀκμαίο ἤλπιζε καὶ ὑπέοχετο ὅτι θὰ ἀνήγειρε μίαν νέαν συγχρονισμένην πόλιν ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τῆς παλαιᾶς.
Ηναγκάσθησαν τότε νὰ κατέλθουν χαμηλώτερα καὶ νὰ στεγασθοῦν ἐκεῖ εἰς παραπήγματα καὶ ἀμπρί, εἰς ἕνα τόπον, ποὺ μεταβάλλεται εἰςτέλμα μὲ τὰς πρῶν τας βροχὰς τοῦ χειμώνος.
Έκτοτε ὁ Κυβερνήτης ποὺ ὑπεσχέθη μίαν Τζουμαγιὰν νέαν ἔφυγε, ἡ Μικρα» σιατική καταστροφὴ ἐπῆλθε, μυριάδας νέων θυμάτων παρέστη ἀνάγκη νὰ στεν γάση καὶ νὰ περιθάλψη τὸ Κράτος. Ἡ ἀνωνία τῶν Τζουμαγιωτῶν ἐνετείνετο. Αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἀδύνατα ή και κοὶ ἐκώφευον, ἡ ὑπέσχοντο.
Καὶ ἐχρειάσθη νὰ ἐπανέλθῃ ὁ Δη-μιουργός Κυβερνήτης καὶ ἐχρειάσθη νὰ ἔχῃ δεξί του χέρι ἕνα ἀκάματο, σεμνὸ και αθόρυβο Υφυπουργό, τὸν κ. Παπα-δάτο, διὰ νὰ γίνῃ πραγματικότης ή δο-θεῖσα ὑπόσχεσις.
Εἰς τὴν Τζουμ γιὰν ἀνήγειρε τὸ πρά τος μια κωμόπολιν ἐξ ολοκλήρου νέαν. Καὶ ὅμως αὐτὴ δὲν θὰ ἀποτελέσῃ παρὰ τὸν στερεὸ πυρήνα μιᾶς μιᾶς εὐημερούσης πόλεως. Διότι προοιωνίζεται εὐρὺ τὸ μέλλον τῆς Τζουμαγιάς. Κειμένη ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ὁμωνύμου κάμπου θὰ ἀποτε λέσῃ κέντρον τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς συν ναλλαγῆς ὁλοκλήρου τῆς περὶ αὐτὴν εὐ-φορωτάτης πεδιάδος. Καὶ εἰς τὴν ἀν θλίαν της αμόμη κατάστασιν συνεκέν-τρωνεν εἰς ὑμποροπανηγύρεις συχνότατα
τοὺς γεωργοὺς τῶν πέριξ χωρίων. Ἡ εὐτυχής σύμπτωσις τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος θὰ τῆς προσ-δώση μεγαλυτέραν ἀνάπτυξιν.
᾿Αλλ᾿ ἡ ἀνοικοδόμησις τῆς Τζουμα-γιᾶς θὰ ἔχῃ διὰ τὸν συνεχώς, πεισμό-νως καὶ ὑπούλως δηλητηριαζόμενον άν γροτικών πληθυσμὸν τῆς Βορείου Ελλά δος καὶ μίαν κολοσσιαίαν συμβολικὴν σημασία».
Ὁ ὑφυπουργός κ. Παπαδάτος λίαν προσφυῶς παρετήρησεν εἰς τὴν συγκινη τικήν του προσλαλιάν, ὅτι δὲν ξέρω τὶ ἔκαμε ἢ τὰ θὰ κάμῃ ὁ Βενιζέλος εἰς τὴν ᾿Ελλάδα, εἶναι ὅμως εὐτυχὴς ὅτι μπο ρεῖ τῶ τώρα νὰ διαπιστώσῃ ὅτι τὴν Τζου μαγιὰ τὴν ἔκαμε ἀληθινὰ ἀγνώριστη.
Η ανοικοδομουμένη Τζουμαγιὰ θὰ εἶναι ἐκεῖ διὰ νὰ ἐνσαρκώνη τὴν στορ γὴν τοῦ Κράτους. Καὶ ὅταν οἱ γνω στοὶ σκοτεινοί εἰνοὶ ἂνθρωποι θὰ διασχίζουν τοὺς χειμαζομένους κάμπους διὰ νὰ πεῖν σουν τὸν ἀγρότην ὅτι τὸ Κράτος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐχθροί του, ή διψις τῆς Τζουμαγιᾶς θὰ τοὺς στέκῃ στὸ δρό μο σἂν ἐφιάλτης.
Καὶ ἂν οἱ ἄνθρωποι ὅπως συχνὰ ξε-χνοῦν δὲν σταματήσουν τους σκοτει νοὺς δημαγωγούς, θὰ τοὺς σταματήσουν ἐκεῖ τὰ χαριτωμένα σπίτια.
Καὶ θὰ τοὺς ποῦν: Εἶναι ἀλήθεια ὅτι τὸ Κράτος ἔρχεται κάποτε αργά.
Εἶναι ἀλήθεια ὅτι φτωχὸ καὶ καρα βοτσακισμένο δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς κατε βάσῃ στὴ Γἢ τὸν Παράδεισο.
᾿Αλλὰ εἶναι ψέμμα ὅτι τὸ Κράτος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς πονοῦν.
Εἶναι ψέμμα ὅτι τὸ Κράτος, Κυβέρνησις εἶναι ἐχθροί μας. ὅτι ἡ
Αλλ' ἀλλοίμονο ἂν θὰ λησμονήσουν οἱ ἄνθρωποι ὅπως ἄλλοτε πρὸ όκταιν τίας τόσο μοιραία τόσο ὀλέθρια-καὶ θὰ χρειασθῇ νὰ σταματήσουν τοὺς σκον τεινούς δημαγωγοὺς σὰ σπίτια!
Αυτούσιο το κείμενο της εφημερίδας Μακεδονία της 6 Νοεμβρίου 1930:
ΣΙΔΗΡΟΚΑΣΤΡΟΝ 5.- (Τοῦ ἀπε
οταλμένου συντάκτου μας). Σήμερον τὴν πρωΐαν ἐτελέσθησαν μετὰ πάσης με γαλοπρεπείας τὰ ἐγκαίνια τῆς Κάτω Τζουμαγιάς μετονομασθείσης εἰς Νέαν Ηράκλειαν.
Ἡ ἀνοικοδομηθεῖσα ἐκ βάθρων κων μόπολις παρουσίαζεν ἀφ' ἑσπέρας τῆς χθὲς ὄψιν ἑορτάσιμον. ᾿Αψίδες εἶχον στηθῆ καὶ εἰς ὅλα τὰ κεντρικώτερα σημεῖα τῆς ἀναγεννωμένης κωμοπόλε ως εἶχον ἀναρτηθὴ εἰκόνες τοῦ ᾿Ελευ θερίου Βενιζέλου. Οἱ κάτοικοι τῆς Ν. Ηρακλείας ήθελον μὲ κάθε τρόπον νὰ ἐκδηλώσουν τὴν εὐγνωμοσύνην των πρὸς τὸν Κυβερνήτην τῆς χώρας, ὅστις ἐπέλυσε τὸ ἀπὸ ἐτῶν χρονίσαν μέγα ότ μηρικόν ζήτημα.
᾿Από πρωΐας παρὰ τὴν ραγδαιοτάτην βροχὴν ὁ κόσμος εὑρίσκετα ἐπὶ ποδός. Πλήθη πυκνὰ ἤρχισαν νὰ συγκεντρούν ται ἐντὸς καὶ εἰς τὴν πλατείαν τοῦ νεοδμήτου μεγάρου τοῦ διδακτηρίου τῆς κωμοπόλεως, όπου θὰ συνεκεντροῦντο οἱ ἐπίσημοι.
᾿Εκτὸς τῶν κατοίκων τοῦ Συν)σμοῦ της Νέας Ηρακλείας εἶχον συγκεντρων θεῖ καὶ πλεῖστοι κάτοικοι τῶν πέριξ συν νοικισμῶν, ἀντιπροσωπείαι τῶν παρα μεθορίων καὶ πλεῖστοι κάτοικοι τῶν πόλεων Σερρών καὶ σιδηροκάστρου ἀν (ιχθέντες ἵνα παραστούν εἰς τὰ ἐγκαί Για τῆς πόλεως.
Την 9 ἀκριβῶς π. μ. κατέφθασαν ὁ | Υπουργός Γενικός Διοικητής κ. Γονα-τᾶς, ὁ Ὑφυπουργός τοῦ Πολιτικού Γρα-- φείου κ. Παπαδάτος, ὁ Σεβασμ. Μητρο πολίτης Σερρών κ. Κωνσταντίνος, ὁ Νου μάρχης Σερρών κ. Νίκογλου, ὁ Γεν. Διευθυντής ᾿Εποικισμού κ. Δομέστιχος, οἱ βουλευταὶ καὶ γερουσιασταὶ Σερρών κ. κ. Εξηντάρης, Δούμπας, Πολυχρο νιάδης καὶ Κωνσταντόπουλος, οἱ βουλευ ταὶ καὶ γερουσιασταὶ Θεσὶνίκης κ. κ. Λεβαντής, ᾿Ιασονίδης, Μουζενίδης καὶ Ζαφειρόπουλος. ὁ Ἔπαρχος Σιδηροκά στρου κ. Σαράντης, ὁ διευθυντής τεχνι κῶν ὑπηρεσιών Εποικισμού κ. Ζαχα ριάδης, ὁ Δήμαρχος Σερρών κ. Τικό πουλος, ὁ Εἰσηγητὴς τῆς Γεν. Διοική σεως κ. Κέντρος, ὁ Γεν. Σύμβουλος τῆς ἑτα ρίας Ούλεν κ. Γενηδουνιάς, ὁ προϊ στάμενος τῆς ὑδραυλικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας κ. Λομπρέστης, ἀντιπρόσωποι τῶν διαφόρων Και Ὁ ἀγιασμὸς ἑἐψίλη εἰς τὴν εὐρεῖαν αἴθουσαν τοῦ διδακτηρίου, καταλλήλως διακοσμημένην, ἐν ἀληθεῖ παλλαϊκῷ συναγερμῷ.
"Όλο ἐκεῖνο τὸ συγκεντρωμένον πλῆ θος, ἅμα τῇ εἰσόδῳ τῶν ἐπισήμων δις τὴν αἴθουσαν τοῦ διδακτηρίου ἐξέσπα σεν εἰς ζωηράς ζητωκραυγὰς ὑπὲρ τοῦ Πρωθυπουργού. Χαρακτηριστικώταται ἦσαν αἱ ἐκδηλώσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὁμήρων καὶ πολεμοπαθών.
Μετὰ τὴν τελετὴν ὁ Σεβ. Μητροπολί της Σερρών κ. Κωνσταντίνος ἐξεφώνη-σεν ἐμπνευσμένον λόγον ἐξάρας τὴν ση μασίαν τοῦ γεγονότος τῶν ἐγκαινίων μιᾶς ἐκ τῆς τέφρας της ἀναγεννωμένης ἱστορικῆς κωμοπόλεως μετ᾿ αὐτὸν δὲ ὠμίλησαν οἱ κ. κ. Αχούλης, πρόεδρος Κοινότητος Τζουμαγιᾶς καὶ ὁ ἰατρὸς Καυτατζόγλου, ἐξάραντες τὰ εὐγνώμονα αἰσθήματα τοῦ λαοῦ Τζουμαγιᾶς καὶ τοῦ ὁμηρικοῦ ἐν γένει κόσμου, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, ανα συγκροτούσαν δι᾿ ἑνὸς θετικοῦ προγράμ ματος τὴν πολλαπλώς δοκιμασθείσαν - κατὰ τὰ τελευκεῖα ἔτη Πατρίδα μας,
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ Χ. ΓΟΝΑΤΑ
᾿Ακολούθως ὠμίλησεν ὁ Ὑπουργός Γεν. Διοικητής Μακεδονίας κ. Γονατάς εἰπὼν τὰ ἐξῆς:
«Ένας πόθος δίκαιος, μία ἐπανόρθω - σις επιβεβλημένη, ένα ὄνειρον ζωντανών Η τῆς παλαιάς Κάτω Τζουμαγιάς, τὴν ὁ ποίαν ἡ σκληρότης του πολέμου καὶ ἡ βαρβαρότης τοῦ ἐπιδρομέως εἶχον έξα φανίσει ἀπὸ τοῦ προσώπου τῆς γῆς και - είχεν καταντήσει νὰ θεωρεῖται ἱστορι κὸν μόνον πλέον ὄνομα, χωρίς καὶ τὰ ἐρείπια τῶν ἀρχαίων πόλεων.
Ἰδοὺ ὅτι πραγματοποιείται σήμερον, ἰδοὺ ὅτι παριστάμεθα πρὸ μιᾶς Νέας Η Τζουμαγιάς καὶ ὀρθώτερον μιᾶς Νέας Ηρακλείας, ἀναπηδησάσης ἀπὸ τῆς τέ* φρας τῆς παλαιᾶς κατὰ τὸν ἀρχαῖον Έλ - ληνικὸν φοίνικα, τὸν ἀναγεννώμενον ἐπὶ - τῆς τέφρας του. Μιας Νέας Ηρακλείας καινουργούς, εὐθυγράμμου κομψής, προοιονιζομένης ἂν μέλλον αἴσιον καὶ λαμπρὸν εἰς τοὺς κατοίκους αὐτῆς, οἱ ὁποῖοι εὐτυχῶς εἶναι οἱ ἴδιος κάτοικοι τῆς καταστραφείσης πό λεως καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ευχόμεθα
ἐν τῇ εὐτυχία της νέας των ζω τῇ ἀναγεννηθείση νέα πόλει Η των νὰ λησμονήσωσι την θλίψιν διὰ τὴν ἀπώλειαν τῆς παλαιᾶς καὶ νὰ διατηρή - σουν μόνον μετ᾿ ὑπερηφανείας, τὴν μνή μην τῆς θυσίας καὶ τοῦ ὁλοκαυτώματας αὐτῆς εἰς τὸν βωμὸν τῆς Ἐλευθερίας - τῆς Πατρίδος, τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἂν ἐβράδυνεν ἐν τῇ ἐκπληρώσει ἑνὸς ἐν πιβεβλημένου καθήκοντος ἔναντι τῶν κατοίκων, τῶν ὁποίων ἡ πόλις έπεσεν Η κυριολεκτικώς ἐν τῷ ὑπὲρ πατρίδος ἀ γώνι, ἐἰράδυνε λόγω τῶν γνωστών εἰς όλους περιπεισιών δι' ὧν διήλθεν ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς καταστροφῆς τῆς κάτω Τζουμαγιάς μέχρι σήμερον καὶ τῶν δου κιμασιών τὰς ὁποίας ὑπέστη ή διεξαγα γούσα μακρούς έκτοτε διαρκείς πολέμους, ἡ ἀναγκασθείσα να περιθάλψῃ καὶ νὰ στεγάσῃ μυριάδας ἄλλων τέκνων της, ἀπωλεσάντων τοὺς βωμούς καὶ τὰς ἐστίας των καὶ καταφυγόντων εἰς τὴν φιλόστοργον μητρικήν της ἀγκάλην.
ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΔΕΝ ΕΛΗΣΜΟΝΗΣΕ
Ἐὰν ἐξβράδυνεν οὔτε ἐλησμόνησεν, οὔτε ἡμέλησεν καὶ μόλις τῇ ἐδόθη π εὐκαιρία, ἐὰν δύναται να λεχθῇ εὐκαι ρία, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιμονή καὶ ἐ ἀκατάβλητος θέλησις του σημερινού Προέδρου της Κυβερνήσεως κατώρθω σεν έσπευσε νὰ ἐκπληρώσῃ ἐν ἱερὸν και θήκον διὰ θυσιών οἰκονομικών δυσανα λόγων πρὸς τὰς όλας κρατικὰς ἀνάγκας καὶ νὰ ἀνεγείρῃ τὴν ἐκ τοῦ πολέμου ἐν ξαφανισθείσαν κάτω Τζουμαγιά, κα νὰ ἐμφανίσῃ τὴν πρὸ ὑμῶν ἐκτεινομέτην ωραίαν διάεοχον ἐκείνης Νέαν Η ράκλειαν.
Οφείλω ὡς Γενικός Διοικητής Μα κεδονίας εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἀνέθεσε τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματο τῆς στεγάσεως τῶν πολεμοπαθῶν ἐ Μακεδονία νὰ ἐκφράσω τα συγχαρητή ρια μου καὶ τὰς θερμός μου εὐχαριστία πρὸς τὸν ᾿Επιθεωρητὴν τῆς ᾿Ανταλλα γῆς κ. Μπασιλάρην, ὁ ὁποῖος διὰ τῆ ἐμπεριστατωμένης καὶ λεπτομερούς προ μελέτης του ζητήματος ἐπετάχυνε καὶ διηυκόλυνε τὰς ληφθείσας ἀποφάσεις, τὸν διευθυντὴν καὶ τὴν τεχνικὴν ὑπηρε σίαν τῆς ΓΔΕΜ καὶ ἰδιαιτέρως τὸν ἐπι βλέψαντα εἰς τὴν ἀνέγερσιν μηχανικόν αὐτῆς κ. Ζαχαριάδην διὰ τοὺς και ταβληθέντας ὑπ' ὑπ' αὐτοῦ ἀτρήτους κόν πους πρὸς άρτιωτέραν ἀποπεράτωσιν τῆς νέας πόλεως.
Καὶ τέλος τὸν κ. Νομάρχην Σερρών, τὸν πρόεδρον καὶ τοὺς κατοίκους τῆς κοινότητος Τζουμαγιάς, διὰ τὴν ἐπιτυχῆ |ἐκ μέρους τοῦ πρώτου καὶ πρόθυμον ἐκ μέρους τῶν δευτέρων διαρρύθμισιν τοῦ ζητήματος τῶν οἰκοπέδων, ἐφ᾿ ὧν ἀνηγέρθησαν αἱ νέαι οἰκίαι, ζητήματος τὸ ὁποῖον ἐνεῖχε τόσην δυσκολίαν.
Είμαι εὐτυχής, διότι ὡς ἀντιπρόσω πος τῆς Κυβερνήσεως, παραδίδω σή μερον την νέαν ταύτην πόλιν εἰς τοὺς παλαιούς κατοίκους αὐτῆς. Εἶμαι εύτυ χὴς, διότι σᾶς παραδίδω κ. Πρόεδρε τῆς Κοινότητος τὴν ὑπὸ τοῦ Κράτους κατασκευασθεῖσαν πόλιν ταύτην εἰς τὴν περαιτέρω μέριμναν ὑμῶν καὶ τῶν Κοιν νοτικών Συμβούλων καὶ εὐχομαι, όπως τόσον ἡ Κοινοτική ᾿Αρχή, ὅσων καὶ οἱ κάτοικοι αὐτῆς, καταστήσωσι τὴν Νέαν Ηράκλειαν διὰ τῆς ἐνδελεχούς μερί 1 μνης των καὶ τοῦ φιλοπροόδου πνεύμα-τός των πόλιν εὐτυχή καὶ εὐδαίμονα καὶ μὲ τὴν εὐχὴν ταύτην θὰ σᾶς παρα
καλέσω νὰ ἀνακράξωμεν : Ζήτω ἡ ᾿Ηράκλεια !
᾿Ακολούθως ὠμίλησεν ὑπὸ τὰ ἴδιον πνεύμα ὁ ὑφυπουργός του Πολιτικού Γραφείου κ. Παπαδάτος. Τὸ τέλος τῶν λόγων τῶν κ. κ. Γονατά καὶ Παπαδά του ἐκάλυψαν ζωηρά χειροκροτήματα.
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ Κ. ΝΙΚΟΓΛΟΥ
Μετὰ τὸν κ. Παπαδάτον ὁ Νομάρχης Σερρών κ. Νίκογλου έξεφώνησε τον καν τωθι λόγον :
Επιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ κύριοι ύπουρ γοὶ νὰ διαδηλώσω την μεγάλην μου χα ρὰν διότι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ νομοῦ συνετελέσθη ἡ ἀνοικοδόμησις τῆς ἡρωῖ κῆς Τζουμαγιάς.
᾿Αναπολώ μετὰ ουγκινήσεως τὰς ὑν περτάτας θυσίας εἰς ὡς ὑπεβλήθησαν οἱ Τζουμαγιώται, προσενεγκόντες ἑαυ τοὺς ὁλοκαυτώματα εἰς τὴν ἰδέαν τῆς πατρίδος. ῾Η ἀνθοῦσα ἄλλοτε κωμόπο λις, μία ἐκ τῶν ὡραιοτέρων τοῦ νομού πιρεδόθη ὑπὸ τοῦ ἐχθρικοῦ στρατοῦ εἰς τὴν τέφραν.
Οι κάτοικοι ἀπήχθησαν ὡς ὅμηροι, ἀλλὰ δὲν ἐκάμφθησαν διὰ νὰ ἀποδειχθή ἅπαξ ἔτι ὅτι ὁ ἔλλην οὐδεμίαν θυσίαν ὑπολογίζει ὅταν πρόκειται διὰ τὰ ἱερά του, τὴν πατρίδα, τὸ ἐθνικὸν ἰδεώδες, Η μεσολαβήσασα ἀπὸ τῆς καταστροφής τῆς Τζουμαγιάς καὶ ἐντεῦθεν περίοδος δὲν ἐπέτρεψε δυστυχῶς εἰς τὸ Κράτες νὰ ἀνοικοδομήσῃ τὴν ὡραίαν σας κων μόπολιν, ἐπούλωνον τὰ ἐκ τοῦ πολέμου
δεινά καὶ σᾶς ἴδαμεν ἀνουχώσεως παρα καλέσω νὰ ἀνακράξωμεν :
Ζήτω ἡ ᾿Ηράκλεια !
᾿Ακολούθως ὠμίλησεν ὑπὸ τὰ ἴδιον πνεῦμα ὁ ὑφυπουργὸς τοῦ Πολιτικού Γραφείου κ. Παπαδάτος. Τὸ τέλος τῶν λόγων τῶν κ. κ. Γονατά καὶ Παπαδά του ἐκάλυψαν ζωηρὰ χειροκροτήματα.
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ Κ. ΝΙΚΟΓΛΟΥ
Μετὰ τὸν κ. Παπαδάτον ὁ Νομάρχης Σερρών κ. Νίκογλου έξεφώνησε τὸν κάν τωθι λόγον :
Επιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ κύριοι ὑπουρ γοὶ νὰ διαδηλώσω την μεγάλην μου χαι ρὰν διότι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ νομοῦ συνετελέσθη ἡ ἀνοικοδόμησις τῆς ἡρωῖ-κῆς Τζουμαγιάς.
᾿Αναπολώ μετὰ ουγκινήσεως τὰς ὑ περτάτας θυσίας εἰς ὡς ὑπεβλήθησαν οἱ Τζουμαγιώται, προσενεγκόντες ἑαυ τοὺς ὁλοκαυτώματα εἰς τὴν ἰδέαν τῆς πατρίδος. Η άνθοῦσα ἄλλοτε κωμόπο λις, μία ἐκ τῶν ὡραιοτέρων τοῦ νομοῦ παρεδόθη ὑπὸ τοῦ ἐχθρικοῦ στρατοῦ εἰς τὴν τέφραν.
Οι κάτοικοι ἀπήχθησαν ὡς όμηροι, ἀλλὰ δὲν ἐκάμφθησαν διὰ νὰ ἀποδειχθή ἅπαξ ἔτι ὅτι ὁ ἔλλην οὐδεμίαντοθυσίαν ὑπολογίζει ὅταν πρόκειται διὰ τὰ ἱερά του, τὴν πατρίδα, τὸ ἐθνικὸν ἰδεώδες,
Η μεσολαβήσασα ἀπὸ τῆς καταστροφής τῆς Τζουμαγιᾶς καὶ ἐντεῦθεν περίοδος δὲν ἐπέτρεψε δυστυχῶς εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀνοικοδομήσῃ τὴν ὡραίαν σας κων μόπολιν, ἐπούλωνον τὰ ἐκ τοῦ πολέμου δεινὰ καὶ σᾶς ἴδαμεν ἀγογγύστως παρα-μένοντας εἰς ὑγρὰς καὶ ὑπογείους τρών γλας ὑπὸ δυσμενεστάτας συνθήκας, έκα τιθεμένους εἰς τὰς καιρικάς μεταβολὰς και θεριζομένους ἀπὸ τὰς ἀσθενείας καὶ σᾶς ἐθαυμάσαμεν. Κατεδείξατε ἀκόμη μίαν φορὰν ὅτι συνεχίζεται τὴν ὡραίαν σας ἱστορίαν τῆς ὑπὲρ τῆς πατρίδος θυ-σίας, μὴ μὴ θελήσαντες οὕτω νὰ προσθέ που σητε νέας δυσχερείας εἰς τὸ Κράτος.
᾿Αλλὰ ἡ εὐλογημένη ὥρα ἔφθασεν. Η Κυβέρνησις τοῦ μεγαλουργού Κυ-βερνήτου ἐκ τῶν πρώτων της μελημά-των ἐθεώρησε τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς μαρτυρικής σας πόλεως. Καὶ ἰδοὺ ἡ μεῖς σήμερον παριστάμενοι εἰς τὴν ὡν ραίαν ταύτην τελετήν καθ᾽ ἦν ἡ Κυν βέρνησις σᾶς παρέδωσε τὴν νέαν πό-λιν ἵνα ἀπερίσπαστοι ἐφ᾽ ἐξῆς ἀφων σιωθεῖτε εἰς τὸ νὰ καταστήσητε τὴν Τζουμαγιᾶν οἷα καὶ ἄλλοτε ὑπῆρξεν καὶ νὰ συνεχίστε τὸν ἔνδοξου πετριωτικήν της ἱστορίαν, ἀνταποκρινόμε νοι εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ ἐνδόξου γόν νου της Κυβερνήσεως ὅστις σᾶς ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ θεμελιώσῃ ἐλίαις χερσὶν τὴν νέαν σας πόλιν.
Μὲ τὰς ἐλπίδας ταύτας σᾶς παρακα λῶ κύριοι νὰ ἀναφωνήσωμεν:
Ζήτω ή μαρτυρική Ηράκλεια!
Τέλος ὠμίλησε καὶ ὁ βουλευτής Στρα ρῶν κ. Κωνσταντόπουλος.
Η ΝΕΑ ΚΩΜΟΠΟΛΙΣ
Μετὰ τοὺς ἐκφωνηθέντας λόγους ἐγέν νετο ή τελετὴ τοῦ ραντισμοῦ τῆς νέας καμοπόλεως, δι᾿ ἡγιασμένου ὕδατος, ὑπὸ τοὺς ἤχους τῆς μουσικῆς τῆς φρου ρᾶς Σερρῶν ἀνακρουούσης διάφορα θού-ρια καὶ ἐμβατήρια.
Επηκολούθησε δεξίωσις εἰς τὰς εὐ-
ρείας αἰθούτα; ἐνῷ τὰ πλήθη έζητων κραύγαζαν ὑπὲρ τοῦ κ. Βενιζέλου.
Μετὰ ταῦτα οἱ ἐπίσημοι ἀνεχώρησαν ἐκ Νέας Ηρακλείας προπεμφθέντες ένθους σιωδέσταις ὑπὸ τῶν κατοίκων, οἵτινες τὸν συνώδευσαν καὶ ἔξω τῆς πόλεως. Η τέλες) ἔληξεν ἀκριβῶς τὴν 12 με σημβρινήν.
Ἡ ἀνοικοδομηθείσα κωμόπολις και σθεῖσα ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς σχεδίου τὸ ὁποῖον συνετάχθη σύμφωνα μὲ τὰ τεν λευταία σχέδια τῶν εὐρωπαϊκῶν συνοι-κισμῶν εἶνε κομψοτάτη. Τὰ οἰκήτατα τῆς κωμοπόλεως ἄνέρχονται εἰς 23) εἶνε δὲ ἐκτισμένα εἰς ὡραῖα σχέδια.
Η ρυμοτομία, ἐπίσης, τῆς κωμοπό λεως εἶνε κανονικοτάτη μὲ εὐρυτάτας ὁδοὺς. Διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικι σμοῦ ἐδαπανήθησαν 12 εκατομ. δραχ. Η νέα κωμόπολις ἀπιτελεῖ ἕνα ἀληθι νὸν κομψοτέχνημα τῆς πεδιάδος Σερρών. Οἱ ἐπίσημοι ἀναχωρήσαντες ἐκ Νέας Ηρακλείας κατηυθύνθησαν διὰ τὸ Κούρ σοβον, ἵνα ἐγκαινιάσουν τὴν νέαν ὁδὸν Κουρσόβου-Σιδηροκάστρου.
Ο κ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ ΕΙΣ ΑΘΗΝΑΣ
᾿Αργά τὴν νύκτα διὰ τῆς ταχείας ἀμα-ξοστοιχίας διήλθεν ἐντεῦθεν προυχό-μενος ἐκ Σιδηροκάστρου ὁ ὑφυπουργός τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου τοῦ Πρωθυ-πουργοῦ κ. Παπαδάτος, : ατευθυνόμενος εἰς ᾿Αθήνας. Ἐπὶ τοῦ βαγονίου ἐχαιρέτισαν τὸν κ. ὑφυπουργὸν διάφοροι βου-λευταὶ καὶ γερουσιασταὶ τῆς πύλεὡς μας, οἵτινες καὶ συνωμίλησαν μετ᾿ αὐ-τοῦ ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων.
