Σύναξη της εικόνας της «Παρθένου προ τόκου και μετά τόκον» της Πεσνόσα , 17 Οκτωβρίου
Η θαυματουργή αυτή Εικόνα της Θεοτόκου, γνωστή ως «Παρθένος προ τόκου, εν τόκω και μετά τόκον», φυλάσσεται στην Ιερά Μονή του Αγίου Νικολάου, στην περιοχή Ντμίτροφ της Μόσχας.
Η Εικόνα μεταφέρθηκε στην Ιερά Μονή του Αγίου Νικολάου από τον Μοσχοβίτη έμπορο Αλεξέι Γκριγκόριεβιτς Μοκέγιεφ. Περίπου το 1780, ο Αλεξέι εντάχθηκε στην αδελφότητα της μονής, προσφέροντας όλη την περιουσία του στον αρχιμανδρίτη Μακάριο, ηγούμενο της μονής, αλλά κράτησε την αγία Εικόνα στο κελί του.
Μετά την κοίμηση του Αλεξέι, η Εικόνα παραδόθηκε στον αρχιμανδρίτη. Εκείνος παρατήρησε ότι είχε φιλοτεχνηθεί με ελαιοχρώματα πάνω σε καμβά και όχι σύμφωνα με τους καθιερωμένους κανόνες της ορθόδοξης αγιογραφίας, δηλαδή με αυγοτέμπερα πάνω σε ξύλο. Έτσι, την τοποθέτησε πάνω από την πόρτα του παρεκκλησίου που ήταν αφιερωμένο στον κτήτορα της μονής, τον Άγιο Μεθόδιο της Πεσνόσα († 4 ή 14 Ιουνίου 1392). Το παρεκκλήσιο βρισκόταν σε έναν δρόμο όχι μακριά από τη μονή.
Η θαυματουργή φανέρωση της Εικόνας
Η Εικόνα δοξάστηκε για τα πολυάριθμα θαύματά της το 1827.
Ένα βράδυ, καθώς ο λοχαγός Πλάτων Οσίποβιτς Σαμπάσεφ, του Συντάγματος Κυνηγών Πεζικού που στρατοπέδευε κοντά στη Μονή Πεσνόσα, περνούσε μπροστά από το παρεκκλήσιο, είδε ένα ασυνήθιστο φως να εκπέμπεται από την Εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Αργότερα, ο λοχαγός Σαμπάσεφ έλαβε την πρώτη ευλογία από τη Βασίλισσα των Ουρανών, όταν είδε την Εικόνα σε όραμα, σε μια περίοδο της ζωής του κατά την οποία βρισκόταν σε δύσκολη θέση.
Εκείνη την εποχή, ο Σαμπάσεφ είχε κατηγορηθεί άδικα για κάποιο παράπτωμα, γεγονός που χρησιμοποιήθηκε ως αιτία για την απομάκρυνσή του από τη θέση του. Μη βρίσκοντας από τους επίγειους άρχοντες καμία διάθεση να αναγνωρίσουν την αθωότητά του, αποφάσισε να αναζητήσει την αλήθεια προσφεύγοντας στη Βασίλισσα των Ουρανών.
Με δάκρυα και θερμή προσευχή, προσκύνησε την πανάχραντη Εικόνά Της στη μονή.
Αργότερα, είδε σε όνειρο την ακτινοβόλο Εικόνα της Θεοτόκου μέσα στα σύννεφα, πάνω από το παρεκκλήσιο του Αγίου Μεθοδίου, και άκουσε μια φωνή να του λέει:
«Αν θέλεις να απαλλαγείς από τη δοκιμασία, κατασκεύασε για την Εικόνα ένα αργυρό κάλυμμα».
Ο λοχαγός Σαμπάσεφ υπάκουσε στην υπόδειξη της Θεοτόκου. Αθωώθηκε και οι θλίψεις του έλαβαν τέλος.
Από το 1848, η Εικόνα βρίσκεται πίσω από το χοροστάσιο. Εκείνη τη χρονιά, κατά την οποία ενέσκηψε επιδημία χολέρας, πραγματοποιήθηκαν μπροστά της πολυάριθμα θαύματα θεραπείας.
Η εικονογραφία της Παναγίας «Παρθένος προ τόκου και μετά τόκον»
Η συγκεκριμένη Εικόνα της Θεοτόκου ανήκει στον εικονογραφικό τύπο της Οδηγήτριας. Η Παναγία και ο Χριστός απεικονίζονται με στέμματα στο κεφάλι.
Στο επάνω μέρος της Εικόνας υπάρχει η επιγραφή «Παρθένος προ τόκου και μετά τόκον», ενώ εικονίζεται και ο Κύριος των Δυνάμεων, με δύο Αγγέλους να στηρίζουν το στέμμα της Θεοτόκου. Απεικονίζεται επίσης ο Άγιος Ιωσήφ ο Μνήστωρ.
Η Εικόνα «Παρθένος προ τόκου και μετά τόκον» είναι μια εξαιρετική αγιογραφική παράσταση, με ύψος 12 βερστών και πλάτος 9 βερστών, σύμφωνα με τις παλαιές ρωσικές μονάδες μέτρησης που αναφέρει η παράδοση.
Η Υπεραγία Θεοτόκος εικονίζεται μετωπικά, μέχρι τη μέση, κρατώντας στο αριστερό Της χέρι το προαιώνιο Θείο Βρέφος.
Το Θείο Βρέφος απεικονίζεται με βασιλική μεγαλοπρέπεια, φορώντας στέμμα και κρατώντας στα χέρια Του σκήπτρο και βασιλική σφαίρα. Η Θεοτόκος κρατά το σκήπτρο από κάτω, σαν να Τον βοηθά να το στηρίξει.
Η θεολογική σημασία της Εικόνας
Η λειτουργική βάση της συγκεκριμένης εικονογραφικής παράστασης βρίσκεται σε ένα θεοτοκίο του έβδομου ήχου, το οποίο αναφέρει:
«Παρθένος προ τόκου, και εν τόκω, και μετά τόκον, έμεινας Παρθένος».
Επιπλέον, το απολυτίκιο της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου αναφέρει:
«Ἐν τῇ γεννήσει τὴν παρθενίαν ἐφύλαξας, ἐν τῇ κοιμήσει τὸν κόσμον οὐ κατέλιπες, Θεοτόκε. Μετέστης πρὸς τὴν ζωήν, Μήτηρ ὑπάρχουσα τῆς ζωῆς, καὶ ταῖς πρεσβείαις ταῖς σαῖς λυτρουμένη ἐκ θανάτου τὰς ψυχὰς ἡμῶν».
Η εικονογραφία της παράστασης έχει επηρεαστεί και από ορισμένα δυτικά πρότυπα, όπως μια εικόνα που ήταν διαδεδομένη στη μεσαιωνική Γερμανία, γνωστή με την ονομασία «Dreimal wunderbare Mutter», δηλαδή «Τρεις φορές θαυμαστή Μητέρα».
Από τις άλλες γνωστές εικόνες της Θεοτόκου στη Ρωσία, οι πιο συγγενικές ως προς την εικονογραφική τους παράδοση είναι οι εικόνες της Λομόβσκαγια, της Τσενστοχόβα (6 Μαρτίου), της Μισκόφσκαγια και της Τσουμπκόφσκαγια, από την περιοχή του Σταροντούμπιε.
