Άγιος Καπίτων, 24 Ιουλίου
Ψυχής μεν όμμα παντεπόπτη Δεσπότη,
Tείνει Kαπίτων τον τράχηλον δε ξίφει.
Ο Άγιος Καπίτων μαρτύρησε δια ξίφους.
Από τα Ελληνικά Ημερολόγια και το Ρωμαϊκό Μαρτυρολόγιο
Το κείμενό μας, που προέρχεται από τα χειρόγραφα Μηναία της Βιβλιοθήκης Αμβροσιανής του Μιλάνου (ράφι O, αριθ. 148), τα οποία καλύπτουν την περίοδο από τον Νοέμβριο έως τα μέσα Αυγούστου, αναγγέλλει τους δύο αυτούς αγωνιστές του Χριστού με τον τίτλο:
«Ἄθλησις τῶν ἁγίων μαρτύρων Ὑμεναίου καὶ Καπήτονος», δηλαδή:
«Το μαρτύριο των αγίων μαρτύρων Υμεναίου και Καπήτονος».
Στα ελληνικά ημερολόγια τιμώνται με σύντομα ποιητικά επιγράμματα. Στο χειρόγραφο υπάρχει επίσης σημείωση του Henschen: «Τορίνο, και οι δύο».
Το Συναξάριο του Κολλεγίου του Κλερμόν στο Παρίσι (ή του Σιρμόνδου) δεν προσθέτει περισσότερες πληροφορίες· μόνο ότι αντί του Καπήτονος γράφει Καπίτονος.
Λίγο περισσότερα διασώζει το Συναξάριο της Ντιζόν, από τη συλλογή του Πέτρου Φραγκίσκου Chifflet, όπου αναφέρεται ο τρόπος του θανάτου του Αγίου με τα εξής λόγια:
Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ὁ ὅσιος Καπίτων ξίφει τελεῖται.
Δηλαδή:
«Την ίδια ημέρα (24 του μηνός) ο όσιος Καπίτων τελειώθηκε διά της μάχαιρας.»
Για αυτόν ψάλλεται το ακόλουθο δίστιχο:
Ψυχῆς μὲν ὄμμα παντεπόπτῃ Δεσπότῃ
Τείνει Καπίτων, τὸν τράχηλον δὲ ξίφει.
Δηλαδή:
«Ο Καπίτων στρέφει το βλέμμα της ψυχής του προς τον Παντεπόπτη Δεσπότη, ενώ τον τράχηλό του τον παραδίδει στη μάχαιρα.»
Οι δύο αυτοί μάρτυρες καταχωρίστηκαν αργότερα και στο Ρωμαϊκό Μαρτυρολόγιο.
Για τον Άγιο Υμέναιο αναγράφεται:
Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ὁ ἅγιος Ὑμεναῖος ξίφει τελεῖται.
Δηλαδή:
«Την ίδια ημέρα ο άγιος Υμέναιος τελειώθηκε διά της μάχαιρας.»
Ακολουθεί το εξής δίστιχο:
Ἔχαιρεν Ὑμεναῖος ἥκων πρὸς ξίφος,
Ὥσπερ πρὸς ὑμεναῖον ἥκων νυμφίος.
Δηλαδή:
«Ο Υμέναιος χαιρόταν καθώς προχωρούσε προς το ξίφος, όπως ο νυμφίος που βαδίζει χαρούμενος προς τον γάμο.»
Είναι γνωστό ότι η λέξη «ὑμέναιος» σημαίνει γαμήλιος ύμνος ή γάμος, και εδώ γίνεται λογοπαίγνιο με το όνομα του μάρτυρα.
Το Μηνολόγιο στη λατινική μετάφραση του Καρδιναλίου Σιρλέτου, που δημοσίευσε ο Canisius, μνημονεύει και τους δύο μάρτυρες την ίδια ημέρα. Πιθανότατα από εκεί μεταφέρθηκαν και στο Ρωμαϊκό Μαρτυρολόγιο. Ωστόσο, και στα δύο αυτά έργα το όνομα «Meneus» εμφανίζεται αντί του «Hymenæus» (Υμέναιος).
Οι συντάκτες, πάντως, δεν θεωρούν ότι υπάρχει λόγος να εγκαταλείψουν τη δική τους ανάγνωση, την οποία θεωρούν αυθεντικότερη και γνησιότερη.
Κατά τα λοιπά, η εποχή κατά την οποία έζησαν οι άγιοι, ο τόπος του μαρτυρίου τους και οι υπόλοιπες ιστορικές περιστάσεις παραμένουν άγνωστες και δεν μπορούν να εξακριβωθούν.
