Κατάθεσις των Ιερών Λειψάνων και Περιβολαίων των Αγίων Αποστόλων Λουκά, Ανδρέου και Θωμά, του προφήτου Ελισσαίου και του μάρτυρος Λαζάρου, 20 Ιουνίου
Στις 20 Ιουνίου η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την ανάμνηση της καταθέσεως των ιερών λειψάνων και περιβολαίων των Αγίων Αποστόλων Λουκά, Ανδρέου και Θωμά, του Προφήτου Ελισσαίου και του Μάρτυρος Λαζάρου στον περίφημο Ναό των Αγίων Αποστόλων της Κωνσταντινουπόλεως. Η εορτή αυτή υπενθυμίζει τη μεγάλη τιμή που απέδιδε η Εκκλησία στα ιερά λείψανα των αγίων, καθώς και τη σημασία που είχε ο ναός των Αγίων Αποστόλων ως ένα από τα σπουδαιότερα πνευματικά κέντρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Ο Ναός των Αγίων Αποστόλων ιδρύθηκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο γύρω στο 330 μ.Χ., λίγο μετά τη μεταφορά της πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας στη Νέα Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη. Ο αυτοκράτορας επιθυμούσε η νέα πρωτεύουσα να αποκτήσει αποστολικό κύρος ανάλογο με εκείνο της Παλαιάς Ρώμης και γι’ αυτό φρόντισε να συνδεθεί στενά με τη μνήμη και την παρουσία των Αγίων Αποστόλων. Μετά τον θάνατό του, το έργο ολοκληρώθηκε από τον γιο του, Κωνστάντιο Β΄, ο οποίος ενταφίασε εκεί και τον πατέρα του.
Κατά τον 4ο αιώνα μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη τα λείψανα του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου, του Αγίου Ευαγγελιστού Λουκά και του Αγίου Αποστόλου Τιμοθέου. Τα λείψανα αυτά τοποθετήθηκαν με ιδιαίτερη τιμή στον ναό και αποτέλεσαν πολύτιμο πνευματικό θησαυρό για την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως. Η παρουσία τους προσέδωσε ακόμη μεγαλύτερη λαμπρότητα στον ναό, ο οποίος εξελίχθηκε σε σημαντικό προσκυνηματικό κέντρο.
Στους αιώνες που ακολούθησαν, ο ναός γνώρισε περιόδους ακμής και ανακαινίσεων. Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α΄ προχώρησε σε εκτεταμένη ανοικοδόμηση και εγκαινίασε εκ νέου τον ναό το 550 μ.Χ., ενώ αργότερα ο Βασίλειος Α΄ συνέβαλε στη διατήρηση και τον καλλωπισμό του. Παράλληλα, ο ναός αποτέλεσε τόπο ταφής πολλών βυζαντινών αυτοκρατόρων και μελών της αυτοκρατορικής οικογένειας.
Ιδιαίτερη σημασία για την εορτή της 20ής Ιουνίου έχει η συγκέντρωση και κατάθεση διαφόρων ιερών λειψάνων και περιβολαίων κατά την εποχή του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου. Τότε μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη τα λείψανα του Προφήτου Ελισσαίου, ενώ συγκεντρώθηκαν επίσης λείψανα και ιερά ενδύματα που σχετίζονταν με τους Αποστόλους Λουκά, Ανδρέα και Θωμά. Ανάμεσα στα λείψανα που κατατέθηκαν στον ναό συγκαταλέγονταν και εκείνα του Αγίου Μάρτυρος Λαζάρου, ο οποίος μαρτύρησε στην Περσία κατά τον 4ο αιώνα.
Η εορτή αυτή φανερώνει την πίστη της Εκκλησίας στη χάρη του Θεού που ενεργεί μέσω των αγίων Του και των τιμίων λειψάνων τους. Παράλληλα, αναδεικνύει τον σπουδαίο ρόλο της Κωνσταντινούπολης ως κέντρου της χριστιανικής οικουμένης και ως τόπου όπου συγκεντρώθηκαν πολύτιμα κειμήλια της αποστολικής και προφητικής παραδόσεως.
