Εύρεσις των τιμίων Λειψάνων του Οσίου και Θεοφόρου πατρός ημών Σεργίου, Ηγουμένου Ραδονεξίας, του Θαυματουργού, 5 Ιουλίου
Ο Όσιος Σέργιος εκοιμήθη στις 25 Σεπτεμβρίου 1392, αφού προηγουμένως είχε παραδώσει την ηγουμενία της Μονής της Αγίας Τριάδος στον αγαπημένο μαθητή του, τον Όσιο Νίκωνα. Σύμφωνα με την επιθυμία του, ζήτησε να ταφεί μαζί με τους υπόλοιπους μοναχούς στο κοινό κοιμητήριο της μονής. Ωστόσο, με την ευλογία του Μητροπολίτη Κυπριανού, ενταφιάστηκε μέσα στον ξύλινο ναό της Αγίας Τριάδος, τον οποίο ο ίδιος είχε ιδρύσει.
Το 1408 η μονή υπέστη μεγάλη καταστροφή από την επιδρομή του Τατάρου στρατηλάτη Εντιγκέι. Οι μοναχοί, υπό την καθοδήγηση του Οσίου Νίκωνος, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν προσωρινά τη μονή, διασώζοντας τις εικόνες, τα ιερά σκεύη, τα βιβλία και τα κειμήλια του Οσίου Σεργίου.
Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι λίγο πριν από την επιδρομή ο ίδιος ο Όσιος εμφανίσθηκε στον Νίκωνα και προείπε τις δοκιμασίες, διαβεβαιώνοντάς τον όμως ότι η καταστροφή δεν θα ήταν μόνιμη και ότι η μονή θα αναγεννιόταν ακόμη ενδοξότερη.
Η παράδοση, όπως διασώζεται στον Βίο του Οσίου από τον Παχώμιο τον Λογοθέτη, αναφέρει ότι πριν αρχίσουν οι εργασίες εμφανίσθηκε ο Άγιος σε έναν ευλαβή χριστιανό και του είπε:
«Γιατί με αφήνετε τόσον καιρό μέσα στον τάφο, σκεπασμένο από τη γη και το νερό;»
Ο άνθρωπος αυτός ενημέρωσε αμέσως τον ηγούμενο Νίκωνα και τους πατέρες της μονής.
Η εύρεση των λειψάνων
Κατά την εκσκαφή των θεμελίων του νέου ναού, στις 5 Ιουλίου 1422, αποκαλύφθηκε ο τάφος του Οσίου.
Η παράδοση αναφέρει ότι όλοι είδαν με κατάπληξη πως:
- το σώμα του ήταν άφθαρτο,
- ακόμη και τα μοναχικά του ενδύματα παρέμεναν άφθορα,
- παρά το γεγονός ότι γύρω από τον τάφο υπήρχε υγρασία και νερό.
Η εύρεση πραγματοποιήθηκε παρουσία πλήθους πιστών, κληρικών και του πρίγκιπα Γιούρι Ντμίτριεβιτς του Ζβενίγκοροντ.
Τα ιερά λείψανα ανασύρθηκαν με ιδιαίτερη ευλάβεια και μεταφέρθηκαν προσωρινά στον ξύλινο ναό της Αγίας Τριάδος, έως ότου ολοκληρωθεί η ανέγερση του νέου πέτρινου καθολικού.
Η μεταφορά στον νέο Καθεδρικό Ναό
Το 1426 ολοκληρώθηκε και εγκαινιάστηκε ο πέτρινος Καθεδρικός Ναός της Αγίας Τριάδος.
Τότε πραγματοποιήθηκε η πανηγυρική μεταφορά των Τιμίων Λειψάνων στη νέα λάρνακα μέσα στον ναό, όπου παραμένουν μέχρι σήμερα ως το πολυτιμότερο κειμήλιο της Ιεράς Λαύρας της Αγίας Τριάδος και του Αγίου Σεργίου.
Η τιμή των λειψάνων
Η εύρεση των λειψάνων ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την τιμή προς τον Όσιο Σέργιο σε ολόκληρη τη Ρωσία.
Χιλιάδες προσκυνητές άρχισαν να επισκέπτονται τη Λαύρα ζητώντας τις πρεσβείες του Αγίου, ενώ αναφέρονται πολυάριθμες θεραπείες και θαύματα ενώπιον της λάρνακάς του.
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία καθιέρωσε δύο κύριες εορτές προς τιμήν του:
- στις 25 Σεπτεμβρίου, ημέρα της κοιμήσεώς του,
- στις 5 Ιουλίου, ημέρα της ευρέσεως των Τιμίων Λειψάνων του.
Τα λείψανα στους επόμενους αιώνες
Κατά τη διάρκεια της ιστορίας της Λαύρας τα λείψανα μετακινήθηκαν μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις για λόγους ασφαλείας:
- κατά τις μεγάλες πυρκαγιές του 1709 και του 1746,
- κατά την εισβολή του Ναπολέοντα το 1812,
- και το 1941, κατά τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση.
Μετά την παρέλευση του κινδύνου επέστρεφαν πάντοτε στη θέση τους στον Καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδος.
Το άνοιγμα της λάρνακας το 1919
Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, οι σοβιετικές αρχές προχώρησαν στις 11 Απριλίου 1919 στο άνοιγμα της λάρνακας, παρουσία κρατικής επιτροπής και εκπροσώπων της Εκκλησίας.
Σύμφωνα με τα επίσημα πρακτικά, βρέθηκαν τα οστά του Αγίου και υπολείμματα των μοναχικών του ενδυμάτων.
Παράλληλα, διατηρείται στην εκκλησιαστική παράδοση η αφήγηση ότι λίγο πριν από την επέμβαση η τίμια κάρα του Οσίου είχε απομακρυνθεί κρυφά από ευσεβείς κληρικούς για να προστατευθεί από πιθανή βεβήλωση και αργότερα επανενώθηκε με τα υπόλοιπα λείψανα. Η αφήγηση αυτή αποτελεί μέρος της μεταγενέστερης εκκλησιαστικής παράδοσης και δεν επιβεβαιώνεται από τα σοβιετικά κρατικά έγγραφα.
