Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης
Ο αντιστράτηγος Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης (1863–1922), γνωστός και ως Παμίκος ή Παμμίκος Ζυμβρακάκης, υπήρξε μία από τις χαρακτηριστικές στρατιωτικές προσωπικότητες της Ελλάδας από τα τέλη του 19ου έως τις αρχές της δεκαετίας του 1920. Η ζωή και η δράση του συνδέθηκαν με την Κρητική υπόθεση, το Κίνημα στο Γουδί του 1909, την Εθνική Άμυνα στη Θεσσαλονίκη, τις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και, τελικά, με την ελληνική στρατιωτική παρουσία στη Δυτική Θράκη το 1920.
Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ 03.06.1918
Η πορεία του παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή ο Ζυμβρακάκης δεν υπήρξε απλώς ένας ανώτατος αξιωματικός που συμμετείχε στους πολέμους της εποχής. Ήταν επίσης ενεργό στέλεχος των στρατιωτικών κινημάτων που σημάδεψαν την πολιτική ζωή της χώρας και ένας από τους αξιωματικούς που συνδέθηκαν στενά με την επικράτηση της παράταξης της Εθνικής Άμυνας κατά τον Εθνικό Διχασμό.
Ο Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης γεννήθηκε το 1863. Οι διαθέσιμες πηγές παρουσιάζουν μια μικρή απόκλιση ως προς τον ακριβή τόπο γέννησής του: το SearchCulture.gr και ακαδημαϊκή καταγραφή τον καταχωρίζουν στο Ναύπλιο, ενώ το Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό της Εκδοτικής Αθηνών αναφέρει την Αθήνα.
Ήταν γιος του Χαράλαμπου Ζυμβρακάκη, στρατιωτικού και πολιτικού, και ανήκε σε οικογένεια με έντονη στρατιωτική και κρητική παράδοση. Αδελφός του ήταν ο Εμμανουήλ Ζυμβρακάκης, επίσης ανώτατος αξιωματικός, γεγονός που δείχνει τη σημαντική παρουσία της οικογένειας στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις.
Η οικογενειακή αυτή παράδοση φαίνεται ότι επηρέασε σημαντικά την πορεία του Επαμεινώνδα. Από πολύ νεαρή ηλικία στράφηκε προς τον στρατό και ήδη από τα εφηβικά του χρόνια συνδέθηκε με τους αγώνες για την Κρήτη.
Ο Ζυμβρακάκης κατατάχθηκε ως εθελοντής στον ελληνικό στρατό το 1882. Στη συνέχεια φοίτησε στη Σχολή Υπαξιωματικών, από την οποία αποφοίτησε το 1888 με τον βαθμό του ανθυπιλάρχου. Για τη συμπλήρωση της στρατιωτικής του εκπαίδευσης στάλθηκε στη Γαλλία, όπου μετεκπαιδεύτηκε.
Η επιλογή της Γαλλίας δεν ήταν τυχαία. Κατά την περίοδο εκείνη ο ελληνικός στρατός επιδίωκε να εκσυγχρονίσει την εκπαίδευση και την οργάνωσή του, αξιοποιώντας τα στρατιωτικά πρότυπα των ευρωπαϊκών κρατών.
Ο νεαρός αξιωματικός απέκτησε έτσι εμπειρία τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, ενώ η σταδιοδρομία του συνδέθηκε ιδιαίτερα με το Ιππικό.
Η σχέση του Ζυμβρακάκη με την Κρήτη υπήρξε έντονη ήδη από τη νεότητά του. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, συμμετείχε ως εθελοντής στην Κρητική Επανάσταση του 1878, ενώ άλλες βιογραφικές πηγές τον συνδέουν με τις κρητικές εξεγέρσεις του 1886 και του 1897.
Η συμμετοχή αυτή εντασσόταν σε ένα ευρύτερο ρεύμα Ελλήνων αξιωματικών και εθελοντών που θεωρούσαν την απελευθέρωση και την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα εθνική υπόθεση.
Οι εμπειρίες αυτές υπήρξαν σημαντικές για τη μετέπειτα διαμόρφωση του Ζυμβρακάκη. Ο αξιωματικός που θα πρωταγωνιστούσε αργότερα στα στρατιωτικά κινήματα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης είχε ήδη αποκτήσει πολεμική και οργανωτική εμπειρία.
Το σημαντικότερο σημείο της πρώτης περιόδου της σταδιοδρομίας του ήταν η συμμετοχή του στον Στρατιωτικό Σύνδεσμο και στο Κίνημα στο Γουδί.
Το 1909 ο Ζυμβρακάκης, τότε ίλαρχος, συμμετείχε στη διοικούσα επιτροπή του Στρατιωτικού Συνδέσμου και συγκαταλέγεται στις σημαντικές μορφές που προετοίμασαν το κίνημα.
Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος είχε δημιουργηθεί μέσα σε ένα κλίμα έντονης δυσαρέσκειας τμήματος του στρατού για την κατάσταση των ενόπλων δυνάμεων και γενικότερα για τον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος. Το κίνημα της 15ης Αυγούστου 1909 στο Γουδί αποτέλεσε σημείο καμπής.
Ο Ζυμβρακάκης ήταν επομένως ένας από τους αξιωματικούς που πέρασαν από τη στρατιωτική δράση στην άμεση πολιτική παρέμβαση.
Η συμμετοχή του δεν ήταν περιφερειακή. Οι πηγές τον κατατάσσουν στους βασικούς οργανωτικούς παράγοντες του Στρατιωτικού Συνδέσμου.
Το Κίνημα στο Γουδί δεν εγκαθίδρυσε στρατιωτική κυβέρνηση με την κλασική έννοια. Ωστόσο, δημιούργησε μια νέα πολιτική πραγματικότητα και άνοιξε τον δρόμο για σημαντικές αλλαγές στην πολιτική και στρατιωτική ζωή της χώρας.
Η εμφάνιση του Ελευθερίου Βενιζέλου στο κέντρο της ελληνικής πολιτικής ζωής συνδέθηκε άμεσα με τις εξελίξεις που ακολούθησαν το 1909.
Ο Ζυμβρακάκης, ο οποίος είχε συμμετάσχει στην προετοιμασία του κινήματος, θα βρισκόταν λίγα χρόνια αργότερα ξανά στο πλευρό του Βενιζέλου — αυτή τη φορά στη Θεσσαλονίκη.
Το 1916 η Ελλάδα βρέθηκε στη δίνη του Εθνικού Διχασμού. Η σύγκρουση ανάμεσα στον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον Ελευθέριο Βενιζέλο σχετικά με τη στάση της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε οδηγήσει σε βαθιά πολιτική και κοινωνική αντιπαράθεση.
Τον Αύγουστο του 1916 εκδηλώθηκε στη Θεσσαλονίκη το κίνημα της Εθνικής Άμυνας. Ο Ζυμβρακάκης ήταν από τους πρώτους αξιωματικούς που τάχθηκαν με το κίνημα. Ως αντισυνταγματάρχης του Ιππικού, ανέλαβε ηγετικό ρόλο στους κινηματίες και τους οδήγησε προς το Γενικό Στρατηγείο, όπου γνωστοποιήθηκε στον Γάλλο στρατηγό Μορίς Σαρράιγ ότι οι επαναστάτες έθεταν τις δυνάμεις τους στη διάθεση των Συμμάχων.
Η δράση του Ζυμβρακάκη στη Θεσσαλονίκη καταγράφεται και μέσα από το ίδιο το αρχειακό υλικό της εποχής.
Επιστολή του Εμμ.Ζυμπρακάκη προς τον Ε.Βενιζέλο σχετικά με τους λόγους που ανέλαβε τον αγώνα. - SearchCulture.gr
Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη αξία: δεν πρόκειται απλώς για μεταγενέστερη βιογραφική αφήγηση, αλλά για πρωτογενές τεκμήριο, γραμμένο από τον ίδιο τον Ζυμβρακάκη κατά τη διάρκεια των γεγονότων.
Μετά την εγκατάσταση της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη άρχισε να συγκροτείται ένας νέος ελληνικός στρατιωτικός σχηματισμός.
Οι δυνάμεις αυτές εντάχθηκαν στο συμμαχικό στρατόπεδο και συμμετείχαν στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου.
Επιστολή του Ίλαρχου Ζυμπρακάκη προς τον Ε.Βενιζέλο σχετικά με τη σημασία της ημέρας της 8ης Αυγούστου 1910. - SearchCulture.gr
Ο Ζυμβρακάκης ήταν πλέον ένας από τους αξιωματικούς της νέας στρατιωτικής δομής της Εθνικής Άμυνας.
Το αρχειακό υλικό του Ιδρύματος Βενιζέλου επιβεβαιώνει την ενεργό παρουσία του στη στρατιωτική και πολιτική δραστηριότητα της περιόδου. Μεταξύ των τεκμηρίων υπάρχουν επιστολές του σχετικά με στρατιωτικές υποθέσεις του Θεάτρου Επιχειρήσεων Θεσσαλονίκης και τη δράση της Στρατιάς της Ανατολής.
Ο Ζυμβρακάκηςπροσχώρησε στην Εθνική Άμυνα. Συμμετείχε ενεργά στη λειτουργία και στην οργάνωσή της. Το σημαντικότερο στρατιωτικό κεφάλαιο της δράσης του Ζυμβρακάκη εκτυλίχθηκε το 1918, όταν ανέλαβε τη διοίκηση της Μεραρχίας Σερρών.
Η επίσημη παρουσίαση της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού του Γενικού Επιτελείου Στρατού για τη Μάχη του Σκρα καταγράφει τον υποστράτηγο Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη ως διοικητή της Μεραρχίας Σερρών τον Απρίλιο του 1918.
Αναλυτική καταγραφή της σύνθεσης της μεραρχίας αναφέρει ότι ο Ζυμβρακάκης ανέλαβε τη διοίκησή της τον Απρίλιο του 1918, διαδεχόμενος τον υποστράτηγο Νικόλαο Χριστοδούλου.
Επιστολή του Ε.Χ.Ζυμπρακάκη προς τον Ε.Βενιζέλο σχετικά με την παροχή ειδών και χρημάτων σε στρατιώτες στις Σέρρες.
Η Μεραρχία Σερρών αποτελούσε μία από τις σημαντικές ελληνικές μονάδες της Εθνικής Άμυνας και επρόκειτο να συμμετάσχει στις κρίσιμες επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου.
Τον Μάιο του 1918 οι ελληνικές δυνάμεις συμμετείχαν στη μεγάλη επιχείρηση εναντίον των βουλγαρικών θέσεων στην περιοχή του Σκρα. Η Μεραρχία Σερρών, υπό τον Ζυμβρακάκη, συμμετείχε στην επιχείρηση. Η Μάχη του Σκρα αποτελεί μία από τις πιο γνωστές επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι ελληνικές μονάδες αντιμετώπισαν ισχυρά οργανωμένες βουλγαρικές θέσεις και κατέλαβαν σημαντικά εδάφη.
Η συμμετοχή της Μεραρχίας Σερρών συνέδεσε πλέον άμεσα το όνομα του Ζυμβρακάκη με μία από τις σημαντικότερες ελληνικές πολεμικές επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου.
Το φθινόπωρο του 1918 οι Σύμμαχοι εξαπέλυσαν τη μεγάλη επίθεση που θα οδηγούσε στην κατάρρευση του Μακεδονικού Μετώπου.
Η Μεραρχία Σερρών συμμετείχε στις επιχειρήσεις του Σεπτεμβρίου. Κατά τη Μάχη της Δοϊράνης, η μεραρχία υπό τον Ζυμβρακάκη βρέθηκε ανάμεσα στις ελληνικές και βρετανικές δυνάμεις που επιτέθηκαν στις βουλγαρικές θέσεις.
Οι επιχειρήσεις αυτές εντάσσονταν στη γενική συμμαχική επίθεση που οδήγησε στην κατάρρευση των βουλγαρικών δυνάμεων και, τελικά, στη συνθηκολόγηση της Βουλγαρίας. Για τον Ζυμβρακάκη, η περίοδος αυτή αποτέλεσε την κορύφωση της στρατιωτικής του σταδιοδρομίας.
Η Ελλάδα βρισκόταν πλέον μπροστά σε μια νέα φάση εδαφικών και διπλωματικών εξελίξεων. Στο επίκεντρο βρέθηκε η Θράκη. Η Μεραρχία Σερρών, υπό τον Ζυμβρακάκη, μετακινήθηκε προς την περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και του Νέστου και χρησιμοποιήθηκε στις επιχειρήσεις που συνδέθηκαν με την κατάληψη της Δυτικής Θράκης.
Η εξέλιξη αυτή κατέληξε στην είσοδο των ελληνικών στρατευμάτων στην Κομοτηνή, την 14η Μαΐου 1920. Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, σε πρακτικά ιστορικής ημερίδας, καταγράφει ότι ο Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης, ως υποστράτηγος, εισήλθε στην Κομοτηνή επικεφαλής της Μεραρχίας Σερρών στις 14 Μαΐου 1920.
Η 14η Μαΐου 1920 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες της νεότερης ιστορίας της Κομοτηνής. Τα ελληνικά στρατεύματα εισήλθαν στην πόλη στο πλαίσιο της μετάβασης της Δυτικής Θράκης υπό ελληνική διοίκηση.
Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές της περιοχής, η Μεραρχία Σερρών είχε ως ορμητήριο το Γιασίκιοϊ, τη σημερινή περιοχή του Ιάσμου, και κινήθηκε προς την Κομοτηνή.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά ότι ο Ζυμβρακάκης παρέλαβε στην κεντρική πλατεία της πόλης το πρωτόκολλο παράδοσης από τον Γάλλο στρατηγό Σαρπύ.
Η παρουσία του Ζυμβρακάκη στην Κομοτηνή δεν ήταν επομένως μια τυπική υπηρεσιακή μετακίνηση. Συνδέθηκε με μια από τις σημαντικότερες στιγμές της ελληνικής διοικητικής και στρατιωτικής παρουσίας στη Δυτική Θράκη.
Η δράση του στη Θράκη εξηγεί γιατί το όνομά του παρέμεινε ιδιαίτερα ζωντανό στην ιστορική μνήμη της περιοχής.
Η είσοδος του ελληνικού στρατού στη Δυτική Θράκη το 1920 αποτέλεσε αποτέλεσμα σύνθετων διεθνών και διπλωματικών εξελίξεων μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Ζυμβρακάκης είχε όμως έναν συγκεκριμένο ρόλο: ήταν ο ανώτατος στρατιωτικός διοικητής των ελληνικών δυνάμεων που ανέλαβαν την επιχείρηση.
Η σημερινή Κομοτηνή εξακολουθεί να διατηρεί τη μνήμη αυτών των γεγονότων, ενώ δρόμος της πόλης φέρει το όνομα του στρατηγού.
Η δράση του Ζυμβρακάκη δεν περιορίστηκε στην κατάληψη της Δυτικής Θράκης.
Αρχειακά τεκμήρια του 1921 δείχνουν ότι συνέχιζε να συμμετέχει σε ζητήματα που αφορούσαν την Εθνική Άμυνα, τη στρατιωτική οργάνωση και τις σχέσεις με τους Συμμάχους.
Σε επιστολή του με ημερομηνία 23 Απριλίου 1921, ο Ζυμβρακάκης αναφέρεται στη συνεργασία με τους Συμμάχους και υποστηρίζει ότι, κατά τις συνομιλίες με εκπροσώπους τους, θα έπρεπε να συμμετέχουν ο ίδιος και ο Μαζαράκης εκπροσωπώντας τους στρατηγούς της Εθνικής Άμυνας Κωνσταντινουπόλεως.
Άλλο τεκμήριο του ίδιου αρχειακού συνόλου συνδέει τον Ζυμβρακάκη με ζητήματα της Μικρασιατικής Εκστρατείας και της οργάνωσης της Εθνικής Άμυνας στην Κωνσταντινούπολη.
Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ 03.06.1918
Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ , Φύλλο: 4/11/1921, σελ.: 2
Το 1909 ο Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης ήταν από τους κυριότερους εμπνευστές και δημιουργούς του Κινήματος του 1909 ως μέλος της διοικούσας επιτροπής του Στρατιωτικού Συνδέσμου, ίλαρχος τότε. Όταν εξερράγη το κίνημα της Θεσσαλονίκης μετέβη από τους πρώτους εκεί στο πλευρό του Ε. Βενιζέλου όπου και ανέλαβε ως μέραρχος σε όλες τις πολεμικές επιχειρήσεις της Αντάντ που συνέβησαν το 1918 στη Μακεδονία.
Πέθανε το 1922 φέροντας το βαθμό αντιστράτηγου. Ήταν παντρεμένος με τη Μάσσιγκα (ή Μασούτα) Ι. Ταμπακοπούλου.
Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ. 8 Μαρτίου 1908. σελ. 3.
Είχε δύο παιδιά, τον Αντώνιο (Τώνη) Δελαγραμμάτη και τον Γεώργιο Δελαγραμμάτη.
Η ακριβής ημερομηνία και οι συνθήκες του θανάτου του δεν τεκμηριώνονται με την ίδια σαφήνεια σε όλες τις διαδικτυακές πηγές. Η βασική βιογραφική και ακαδημαϊκή τεκμηρίωση συμφωνεί, πάντως, στο 1922 ως έτος θανάτου και στον τελικό βαθμό του αντιστράτηγου.
Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία περίπου 59 ετών, έχοντας διανύσει μια στρατιωτική πορεία τεσσάρων δεκαετιών.
