Άγιοι Ζακχαίος ο Διάκονος και Αλφειός ο Αναγνώστης, 18 Δεκεμβρίου
Ζακχαίος Aλφειός πόθω Θεού Λόγου,
Eίλοντο τον θάνατον ευσεβοφρόνως.
Οι Άγιοι Ζακχαίος και Αλφειός μαρτύρησαν στην Καισαρεία. Είναι οι ίδιοι μ' αυτούς της 18ης Νοεμβρίου.
Οι Άγιοι Αλφαίος και Ζακχαίος ήταν δύο Χριστιανοί που θανατώθηκαν στην Καισάρεια της Παλαιστίνης το 303 ή 304 μ.Χ., σύμφωνα με τον εκκλησιαστικό ιστορικό Ευσέβιο στο έργο του Οι Μάρτυρες της Παλαιστίνης. Η μνήμη τους τιμάται και στις 18 Νοεμβρίου.
Ιστορικό υπόβαθρο
Υπάρχουν δύο σωζόμενες εκδοχές του έργου Οι Μάρτυρες της Παλαιστίνης του Ευσέβιου, μία σύντομη και μία εκτενέστερη, και στις δύο αφηγείται η ιστορία του Αλφαίου και του Ζακχαίου, αν και με ορισμένες παραλλαγές. Ο Ευσέβιος βρισκόταν στην Καισάρεια κατά τη διάρκεια των διωγμών, οι οποίοι αποτελούσαν μέρος μιας αυτοκρατορικής εκστρατείας για την καταστολή του Χριστιανισμού.
Διωγμός των Χριστιανών στην Καισάρεια
Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός είχε διατάξει όλοι στην Αυτοκρατορία να λατρεύουν και να προσφέρουν θυσίες στους ρωμαϊκούς θεούς. Οι αρχές της Καισάρειας ήταν τόσο πρόθυμες να εφαρμοστεί αυτή η εντολή, ώστε —σύμφωνα με τη σύντομη εκδοχή του Ευσέβιου— άρπαξαν έναν χριστιανό ηγέτη από τα χέρια, τον οδήγησαν στο θυσιαστήριο και του έβαλαν με τη βία την προσφορά στο δεξί του χέρι. Έπειτα τον άφησαν ελεύθερο, σαν να είχε πραγματοποιήσει τη θυσία. Συμφωνήθηκε από τους υπεύθυνους να βεβαιώσουν ότι και άλλοι δύο είχαν προσφέρει θυσίες, παρότι αυτό δεν είχε συμβεί.
Ένας άλλος Χριστιανός άνοιξε το στόμα του για να δηλώσει ότι αρνείται να λατρεύσει τους ρωμαϊκούς θεούς, αλλά οι φρουροί τον χτύπησαν στο πρόσωπο, τον εμπόδισαν να μιλήσει και τον απέπεμψαν. Έτσι, όπως λέει ο Ευσέβιος, από τους πολλούς που είχαν οδηγηθεί εκεί από την ευρύτερη περιοχή για να λατρεύσουν τους ρωμαϊκούς θεούς ή να πεθάνουν, μόνο δύο —ο Αλφαίος και ο Ζακχαίος— «τιμήθηκαν με το στεφάνι των αγίων μαρτύρων».
Ζακχαίος
Οι αρχές της Καισάρειας είχαν φέρει Χριστιανούς από τις γύρω περιοχές για να αποστατήσουν ή να αντιμετωπίσουν τον θάνατο. Ανάμεσά τους ήταν ένας διάκονος από τα Γάδαρα, ο Ζακχαίος, ονομασμένος έτσι —σύμφωνα με τον Ευσέβιο στη μακρά εκδοχή των Μαρτύρων της Παλαιστίνης— λόγω του μικρού αναστήματος και του γλυκού χαρακτήρα του, κατά το πρότυπο του προσώπου της Καινής Διαθήκης. Μίλησε με παρρησία για την πίστη του ενώπιον των δικαστών, βασανίστηκε και ρίχτηκε σε φυλακή.
Αλφαίος
Εξάδελφος του Ζακχαίου, ο Αλφαίος ήταν αναγνώστης της Εκκλησίας στην Καισάρεια. Πολλοί Χριστιανοί της πόλης και των γύρω περιοχών, μπροστά στο δίλημμα ανάμεσα στις θρησκευτικές τους αρχές και τον θάνατο, συνέρρεαν στην πόλη για να προσφέρουν θυσίες στους θεούς. Τότε ο Αλφαίος κατήγγειλε δυνατά και δημόσια την αποστασία τους. Ως αποτέλεσμα, οδηγήθηκε ενώπιον των δικαστών, διατάχθηκε να θυσιάσει, αλλά αρνήθηκε, εκφράζοντας με θάρρος την πίστη του.
Μαρτύριο
Ο Αλφαίος και ο Ζακχαίος βασανίστηκαν μαζί επί αρκετές ημέρες και τους προσφέρθηκε επανειλημμένα η δυνατότητα να θυσιάσουν στους θεούς και να απελευθερωθούν, όμως αρνήθηκαν παρά τα δεινά τους. Τελικά αποκεφαλίστηκαν και οι δύο την ίδια ημέρα.
