Ο Ιάσονας στον Στρυμόνα: Το μοναδικό ορφικό ταξίδι στη Θράκη και η συνάντηση με τον Ορφέα
Στον απέραντο και συναρπαστικό κόσμο της ελληνικής μυθολογίας, η Αργοναυτική Εκστρατεία κατέχει εξέχουσα θέση. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο συγκροτήθηκε το πλήρωμα της θρυλικής Αργούς δεν είναι κοινός σε όλες τις πηγές. Ενώ η κλασική παράδοση τοποθετεί τον Ορφέα ανάμεσα στους ήρωες που ανταποκρίνονται απλώς στο γενικό κάλεσμα στην Ιωλκό, η ορφική γραμματεία διασώζει μια εντελώς διαφορετική, πιο δραματική και μοναδική εκδοχή: το ταξίδι του ίδιου του Ιάσονα στα βάθη της Θράκης, στις όχθες του Στρυμόνα, για να παρακαλέσει προσωπικά τον θείο μουσικό.
Στα Ορφικά Αργοναυτικά,ένα επικό ποίημα της Ύστερης Αρχαιότητας που φέρει το όνομα του Ορφέα, η αφήγηση αποκτά βαθιά λυρικό τόνο. Όταν ο Ιάσονας συγκεντρώνει τους λαμπρούς βασιλιάδες της Ελλάδας, τους Μινύες, αντιλαμβάνεται ότι η αποστολή προς την Κολχίδα για το Χρυσόμαλλο Δέρας είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Οι ήρωες διστάζουν να ταξιδέψουν σε βάρβαρες φυλές και στα σκοτεινά έγκατα της γης χωρίς μια υπέρτατη δύναμη προστασίας.
Έτσι, ο Ιάσονας αφήνει πίσω του την Αιμονία, τη Θεσσαλία, και κατευθύνεται στη Θράκη με τα ωραία άλογα. Εκεί, φτάνει σε ένα πολυαγαπημένο άντρο στις πλαγιές της Ροδόπης, κοντά στις ροές του Στρυμόνα, όπου ο Ορφέας προετοιμάζει τη λύρα του. Ο Ιάσονας απευθύνεται στον γιο της Καλλιόπης και του Οίαγρου, ο οποίος βασιλεύει στους πολυπρόβατους Κίκονες της Βιστονίας, ζητώντας του να γίνει φίλος και συνοδοιπόρος τους, τονίζοντας ότι κανείς άλλος δεν μπορεί να τιθασεύσει τα κύματα, τα θηρία και τους κινδύνους του άγνωστου πόντου. Ο Ορφέας, παρότι διστάζει θυμούμενος τα δικά του προηγούμενα ταξίδια και μόχθους σε Αίγυπτο και Λιβύη, υποκύπτει τελικά στην αναπόφευκτη μοίρα και ενώνει τη φωνή και τη λύρα του με τους Αργοναύτες.
Η γεωγραφία αυτού του επεισοδίου χτίζει την ατμόσφαιρα του άγριου βορρά και της μαγικής Θράκης. Η Αιμονία είναι η αρχαιότερη ποιητική ονομασία της Θεσσαλίας από όπου ξεκινά ο Ιάσονας, την οποία οι ποιητές χρησιμοποιούσαν για να προσδώσουν αρχαιοπρεπή και επικό τόνο στο κείμενο. Ο Στρυμόνας και η Ροδόπη αποτελούν τα δύο βασικά φυσικά ορόσημα της ίδιας ευρύτερης θρακικής γης. Ο Στρυμόνας λειτουργούσε ως το μεγάλο ποτάμιο σύνορο και πέρασμα της περιοχής, οριοθετώντας γεωγραφικά το δυτικό άκρο του βασιλείου των Κικόνων όπου κατοικούσε ο Ορφέας, ενώ στη μυθολογία θεωρούνταν και πατέρας νυμφών όπως η Ροδόπη.
Είναι κρίσιμο να σημειωθεί ότι αυτή η σκηνή δεν υπάρχει στις κλασικές, καθιερωμένες πηγές της αρχαιότητας. Στον Απολλώνιο τον Ρόδιο και στον Ψευδο-Απολλόδωρο, ο Ιάσονας δεν ταξιδεύει ποτέ στη Θράκη, αφού ο Ορφέας βρίσκεται ήδη στην Ιωλκό ως μέλος του πληρώματος. Αντίθετα, η πορεία του Ιάσονα πεζός μέχρι τη σπηλιά του Στρυμόνα αποτελεί αποκλειστικότητα της ορφικής παράδοσης, η οποία επιθυμούσε να υψώσει τον Ορφέα σε απόλυτο πρωταγωνιστή και σωτήρα της αργοναυτικής εκστρατείας, τοποθετώντας τον τιμητικά στο φυσικό του βασίλειο πριν από την έναρξη του μεγάλου ταξιδιού.
Ὀρφέως Ἀργοναυτικά Συγγραφέας: Άγνωστος
Ἀλλ’ ὅτε δὴ συνάγειρεν ἀγαλειτοὺς βασιλῆας,70
Θρῄκην εἰς εὔπωλον ἐπείγετο δῖος Ἰήσων,
καὶ μ’ ἐκίχανε χέλυν πολυδαίδαλον ἐντύνοντα,
ὄφρα κέ σοι μέλπων προχέω μελίγηρυν ἀοιδήν,
κηλήσω δέ τε θῆρας ἰδ’ ἑρπετὰ καὶ πετεηνά.
ἡνίκα δ’ εἰς ἄντρον πολυήρατον εἰσεπέρησε,75
μείλιχον ἐκ λασίων στέρνων ἀνενείχατο φωνήν·
Ὀρφεῦ, Καλλιόπης τε καὶ Οἰάγρου φίλε κοῦρε,
Βιστονίῃ Κικόνεσσι πολυρρήνοισιν ἀνάσσων,
χαῖρ’, ἐπεὶ Αἱμονίας ὀχεὰς πρώτιστον ἱκάνω,
Στρυμονίας τε ῥοᾶς Ῥοδόπης τ’ αἰπεινὰ πρὸς ἄγκη.80
εἰμὶ δ’ ἐγὼ Μινύῃσι πανέξοχον αἷμα λελογχώς,
Θεσσαλὸς Αἰσονίδης· ξεῖνος δέ τοι εὔχομαι εἶναι.
ἀλλὰ φίλος, πρόφρων μ’ ὑποδέχνυσο καὶ κλύε μῦθον
μειλιχίαις ἀκοαῖς, καὶ λισσομένῳ ὑπάκουσον,
Ἀξείνου πόντοιο μυχοὺς καὶ Φᾶσιν ἐραννὸν85
νηὶ σὺν Ἀργῴῃ πλεῦσαι, δεῖξαί τε θαλάσσης
Παρθενίης ἀτραποὺς ἐπιήρανον ἡρώεσσιν,
οἵ ῥα τεὴν µίμνουσι χέλυν καὶ θέσφατον ὀμφὴν
ἐλδόμενοι ξυνῶν πελάγει ἑπαρηγόνα μόχθων.
οὐ γὰρ δὴ πλεῦσαι πρὸς βάρβαρα φῦλα µέδονται90
νόσφι σέθεν· καὶ γάρ ῥα ποτὶ ζόφον ἠερόεντα,
νείατον ἐς κευθμῶνα, λιτῆς ἐς πυθμένα γαίης,
μοῦνον ἀπ’ ἀνθρώπων πελάσαι καὶ νόστον ἀνευρεῖν
Επειδή όμως το έργο είναι ανώνυμο και δεν σώζεται σε πρωτότυπο πάπυρο της εποχής που γράφτηκε (4ος αιώνας μ.Χ.), η παλαιότερη υλική πηγή (η παράδοση του κειμένου) βασίζεται σε βυζαντινά χειρόγραφα. Τα παλαιότερα σωζόμενα χειρόγραφα που περιέχουν τα Ορφικά Αργοναυτικά χρονολογούνται στον 15ο αιώνα (όπως διάφοροι κώδικες της Ύστερης Βυζαντινής περιόδου / Αναγέννησης), τα οποία διέσωσαν το κείμενο από την αρχαιότητα μέχρι την πρώτη έντυπη έκδοσή τους τον 16ο αιώνα.
είναι ο Codex Matritensis gr. 4562 (γνωστός και ως Matritensis 4562), ο οποίος φυλάσσεται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας (Biblioteca Nacional de España).
Μια άλλη εκδοχή νεότερη είναι και η γερμανική του 1773
Die Argonauten : Ein Gedicht, aus dem Griechischen des Orpheus , 1773
zuerſt mit buchenen Rudern die ſalzige Flut
durchſchwamm , und eine Meerreiſe that.
- Kaum hatte Jaſon die glorreichen Helz
ven alle verſammlet, als er ſchon zu mir'
ins roſſenährende Thrazien kam, wo er mich
beſchäftiget fand, meine ſchönbeſaitete Lau-
te zu ſpannen, auf der ic, alles Wild,
ülle Vögel und kriechende Thiere zu bezau-
bern, ein ſüßes Lied ſpielen wollte. Sobald
er zu mir in die dde Grotte trat, hub er aus'
tapferer Bruſt alſo an :
Sey mir gegrüßet, Orpheus, “Sohn
des Oeagrus und der Kalliope, du Beherr-“
ſcher der heerdenreichen Cikonen, mir, der
ich die hämoniſchen Bergthäler, die Ufer"
des Strymon und Rhodopes jähe Felſen das
erſtemal betrete. Ich bin Jaſon Aeſvnides,
einer der Vornehmſten unter den Minyern,
und wünſche, dein Gaſtfreund zu ſeyn. Nimm:
du, gütig und geneigt, mich auf, merke
mit willigen Ihren auf meine Rede, und-
; erfülle
