Η Σιντική αργοπεθαίνει: 317 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις μέσα σε έναν χρόνο και μια περιοχή που χάνει το μέλλον της
Υπάρχει μια Ελλάδα που χρόνο με τον χρόνο χάνεται από τον χάρτη της ζωής. Μια Ελλάδα που αδειάζει από ανθρώπους, που βλέπει τα χωριά της να ερημώνουν, τις μικρές πόλεις να χάνουν την οικονομική και κοινωνική τους δραστηριότητα, τα σχολεία να λιγοστεύουν τους μαθητές τους και τις τοπικές αγορές να συρρικνώνονται. Είναι η Ελλάδα των μικρών δήμων, των ακριτικών περιοχών και των απομακρυσμένων οικισμών, εκεί όπου η δημογραφική υποχώρηση έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά μόνιμης πραγματικότητας. Στον χάρτη αυτής της εγκατάλειψης βρίσκεται και η Σιντική των Σερρών, μια περιοχή με σημαντική ιστορική διαδρομή, φυσικό πλούτο, παραγωγικές δυνατότητες και γεωγραφική σημασία, η οποία παρακολουθεί χρόνο με τον χρόνο τη ζωή της να υποχωρεί.
Τα στοιχεία της απογραφής του 2021 αποτυπώνουν με αριθμούς αυτό που οι κάτοικοι βιώνουν καθημερινά. Ο Δήμος Σιντικής αριθμούσε 22.195 κατοίκους το 2011 και δέκα χρόνια αργότερα μόλις 18.544. Μέσα σε μία δεκαετία χάθηκαν 3.651 κάτοικοι, μια πληθυσμιακή μείωση περίπου 16,5%. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν εξετάσει κανείς τα νεότερα στοιχεία της δημογραφικής κίνησης. Σύμφωνα με δημόσια ανάρτηση του δημάρχου Σιντικής, Γεωργίου Τάτσιου, το 2025 καταγράφηκαν στον Δήμο μόλις 63 γεννήσεις και 380 θάνατοι. Η διαφορά ανέρχεται σε 317 άτομα μέσα σε έναν χρόνο. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ανησυχητική αναλογία, καθώς για κάθε γέννηση αντιστοιχούν περίπου έξι θάνατοι. Οι αριθμοί αυτοί περιγράφουν μια κοινωνία που αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα δημογραφικής ανανέωσης και θέτουν ένα αμείλικτο ερώτημα για το μέλλον της περιοχής.
Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν ανθρώπινες ιστορίες. Είναι οι νέοι που τελειώνουν το σχολείο, φεύγουν για σπουδές και τελικά εγκαθίστανται στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα ή στο εξωτερικό. Είναι οι οικογένειες που αναζητούν εργασία και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης σε άλλες περιοχές, οι επαγγελματίες που δυσκολεύονται να διατηρήσουν τις επιχειρήσεις τους, οι ηλικιωμένοι που παραμένουν στα χωριά τους βλέποντας τον κοινωνικό ιστό να αποδυναμώνεται. Κάθε νέος άνθρωπος που φεύγει αφαιρεί από την τοπική κοινωνία ένα μέρος της παραγωγικής της δύναμης, της κατανάλωσης, της κοινωνικής ζωής και της δυνατότητας ανανέωσής της. Η γήρανση του πληθυσμού, η υπογεννητικότητα και η μετανάστευση των νεότερων ηλικιών δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο, ο οποίος επηρεάζει την οικονομία, την εκπαίδευση, την υγεία και τη βιωσιμότητα των οικισμών.
Το πρόβλημα της φυγής των νέων συνδέεται άμεσα με ένα ζήτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της δημογραφικής κρίσης: την εργασία. Κανείς δεν μπορεί να περιμένει από έναν νέο άνθρωπο να παραμείνει ή να επιστρέψει σε μια περιοχή όταν δεν έχει τη δυνατότητα να εξασφαλίσει ένα αξιοπρεπές εισόδημα και μια στοιχειώδη επαγγελματική προοπτική. Στο πλαίσιο της προσπάθειάς μας να καταγράψουμε αυτή την πραγματικότητα, πραγματοποιήσαμε ένα γκάλοπ θέτοντας ένα απλό και απολύτως συγκεκριμένο ερώτημα: ζητήσαμε μια θέση εργασίας στο Σιδηρόκαστρο που να τηρεί τα πολύ βασικά, χωρίς απαιτήσεις για πολυτέλειες και υπερβολικές παροχές. Η απάντηση που λάβαμε ήταν αποκαλυπτική: καμία απάντηση. Το αποτέλεσμα αυτής της μικρής έρευνας δεν αποτελεί στατιστική αποτύπωση ολόκληρης της αγοράς εργασίας ούτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις. Αναδεικνύει, ωστόσο, ένα πραγματικό ερώτημα που αξίζει να απασχολήσει την τοπική κοινωνία: πόσες ουσιαστικές ευκαιρίες απασχόλησης υπάρχουν σήμερα για έναν νέο άνθρωπο που θέλει να ζήσει και να εργαστεί στο Σιδηρόκαστρο; Και πόσο εύκολο είναι να εντοπίσει κανείς αυτές τις ευκαιρίες;
Ένα ακόμη στοιχείο που χρειάζεται προσεκτική εξέταση αφορά τις επιχειρήσεις που προσφέρουν σήμερα θέσεις εργασίας στην περιοχή. Σύμφωνα με την επισήμανση που έγινε στο πλαίσιο της συζήτησης για το δημογραφικό, αρκετές από τις επιχειρήσεις που απασχολούν εργαζομένους λειτουργούν εδώ και πολλά χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι η σημερινή απασχόληση στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό σε ήδη εγκατεστημένες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πόσες νέες επιχειρήσεις δημιουργούνται, πόσες νέες θέσεις εργασίας προστίθενται κάθε χρόνο και ποια είναι η δυνατότητα της τοπικής οικονομίας να απορροφήσει τους νέους που ολοκληρώνουν τις σπουδές τους ή επιστρέφουν στην περιοχή. Η διατήρηση των υφιστάμενων θέσεων εργασίας έχει ασφαλώς σημασία, όμως η αναπτυξιακή δυναμική μιας περιοχής αποτυπώνεται και στην ικανότητά της να δημιουργεί νέες επαγγελματικές ευκαιρίες.
Το τελευταίο διάστημα έχουν καταγραφεί ορισμένες ενδείξεις που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως μικρές θετικές μεταβολές. Ενδεχομένως πριν από τέσσερα ή πέντε χρόνια έγιναν κάποιες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της πληθυσμιακής υποχώρησης, μιας και φέτος καταγράφηκαν έντεκα περισσότεροι μαθητές στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση της Σιντικής. Το στοιχείο αυτό αξίζει να εξεταστεί, χρειάζεται όμως προσοχή στην ερμηνεία του. Δεν γνωρίζουμε πόσοι από τους έντεκα επιπλέον μαθητές προέρχονται από νέες γεννήσεις στον Δήμο, πόσοι από οικογένειες που μετακινήθηκαν και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και πόσοι από άλλες μεταβολές στον μαθητικό πληθυσμό. Επομένως, η αύξηση των μαθητών δεν μπορεί από μόνη της να αποτελέσει ασφαλή ένδειξη δημογραφικής ανάκαμψης. Για να εξαχθούν αξιόπιστα συμπεράσματα απαιτούνται αναλυτικά στοιχεία για τις εγγραφές, τις ηλικίες, τον τόπο κατοικίας των οικογενειών και την προέλευση των μαθητών. Μια θετική μεταβολή είναι ασφαλώς ευπρόσδεκτη, όμως η πραγματική δημογραφική εικόνα απαιτεί συστηματική παρακολούθηση και σύγκριση δεδομένων σε βάθος χρόνου.
Στο ίδιο πλαίσιο χρειάζεται να αξιολογηθούν και τα οικονομικά κίνητρα που έχουν ανακοινωθεί. Ο Δήμος Σιντικής παρέχει οικονομική ενίσχυση 1.000 ευρώ για κάθε νέα γέννηση, ενώ σε εθνικό επίπεδο έχει ανακοινωθεί ενίσχυση 10.000 ευρώ για οικογένειες που θα εγκατασταθούν σε συγκεκριμένες περιοχές, μεταξύ των οποίων και η Σιντική, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Τα μέτρα αυτά μπορούν να προσφέρουν μια οικονομική διευκόλυνση στις οικογένειες που τα δικαιούνται. Η πραγματική τους αποτελεσματικότητα, όμως, θα κριθεί από τον αριθμό των οικογενειών που θα εγκατασταθούν μόνιμα, από τη διάρκεια παραμονής τους και από το κατά πόσο θα δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να παραμείνουν. Τα 1.000 ευρώ για μια γέννηση δεν συνιστούν από μόνα τους ολοκληρωμένη δημογραφική πολιτική, ενώ τα 10.000 ευρώ για την εγκατάσταση μιας οικογένειας χρειάζονται ένα ευρύτερο περιβάλλον εργασίας, κατοικίας, εκπαίδευσης και καθημερινής εξυπηρέτησης. Η οικονομική ενίσχυση αποκτά ουσιαστικό αντίκρισμα όταν συνοδεύεται από πραγματικές δυνατότητες μόνιμης εγκατάστασης και αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Εξίσου σοβαρό είναι το ζήτημα της σταδιακής απομάκρυνσης βασικών υπηρεσιών από την περιοχή. ΔΕΗ, ΟΤΕ, ΕΛΤΑ και τραπεζικά καταστήματα κτλπ έχουν κλείσει ή έχουν περιορίσει την τοπική τους παρουσία, αναγκάζοντας τους κατοίκους να μετακινούνται σε άλλες πόλεις ακόμη και για καθημερινές συναλλαγές και στοιχειώδεις ανάγκες εξυπηρέτησης. Για τους ηλικιωμένους, τους ανθρώπους χωρίς ιδιωτικό μεταφορικό μέσο και τους επαγγελματίες της περιοχής, κάθε τέτοια απώλεια μεταφράζεται σε επιπλέον κόστος, ταλαιπωρία και χρόνο. Η απομάκρυνση των υπηρεσιών επιβαρύνει την καθημερινότητα, αποδυναμώνει την τοπική αγορά και ενισχύει το αίσθημα εγκατάλειψης. Όταν μια μικρή πόλη χάνει σταδιακά τις υπηρεσίες που εξυπηρετούν τους κατοίκους και τις επιχειρήσεις της, περιορίζεται ακόμη περισσότερο η δυνατότητά της να συγκρατήσει πληθυσμό και οικονομική δραστηριότητα. Η εξέλιξη αυτή χρειάζεται να καταγραφεί και να αντιμετωπιστεί ως μέρος της συνολικής κρίσης που βιώνει η Σιντική.
Η Σιντική διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση μιας διαφορετικής αναπτυξιακής πορείας. Η λίμνη Κερκίνη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της χώρας και προσελκύει επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα Λουτρά Σιδηροκάστρου και το Άγκιστρο διαθέτουν δυνατότητες ανάπτυξης ιαματικού τουρισμού και τουρισμού ευεξίας, ενώ τα οχυρά του Ρούπελ αποτελούν ένα ιστορικό κεφάλαιο με ιδιαίτερη εθνική σημασία. Η αγροτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, η μεταποίηση, η διασυνοριακή δραστηριότητα και η γειτνίαση με τη Βουλγαρία προσφέρουν πρόσθετες δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης. Αυτά τα πλεονεκτήματα χρειάζονται οργανωμένο σχεδιασμό, επενδύσεις, σύγχρονες υποδομές και ένα σταθερό πλαίσιο υποστήριξης των τοπικών επιχειρήσεων. Ο τουρισμός χρειάζεται να συνδεθεί με την τοπική παραγωγή, τα αγροτικά προϊόντα να αποκτήσουν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία μέσα από τη μεταποίηση και η περιοχή να αποκτήσει περισσότερες σταθερές θέσεις εργασίας που θα επιτρέψουν στους νέους να παραμείνουν ή να επιστρέψουν.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά το μέλλον. Πόσοι κάτοικοι θα έχουν απομείνει στη Σιντική στην επόμενη απογραφή; Πόσα σχολεία θα εξακολουθούν να λειτουργούν; Πόσες επιχειρήσεις θα έχουν επιβιώσει; Πόσοι νέοι θα έχουν επιλέξει να δημιουργήσουν εδώ την οικογένειά τους; Ποια θα είναι η πραγματική οικονομική δραστηριότητα των μικρών πόλεων και των χωριών; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα.
Η ελληνική περιφέρεια βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση των μικρών δήμων απειλεί την κοινωνική συνοχή, την παραγωγική βάση και την ισορροπία της χώρας. Η εγκατάλειψη των ακριτικών περιοχών έχει επιπτώσεις που ξεπερνούν τα διοικητικά όρια ενός δήμου. Αφορά την εθνική παρουσία, την οικονομική αποκέντρωση, την αξιοποίηση των τοπικών πόρων και το δικαίωμα των πολιτών να ζουν και να δημιουργούν στον τόπο τους.
Δεν έχει σημασία τι κάναμε χθες. Δεν έχει σημασία τι θα κάνουμε αύριο. Η μόνη ημέρα που έχει αξία όταν μιλάμε για την αξιοπρέπεια των ανθρώπων είναι η σημερινή. Και σήμερα, στη Σιντική πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να βρουν μια εργασία που να προσφέρει τα αυτονόητα προς τον εργαζόμενο. Αυτά δεν είναι πολυτέλειες ούτε υπερβολικές απαιτήσεις. Είναι οι στοιχειώδεις προϋποθέσεις για να μπορεί ένας άνθρωπος να εργάζεται και να ζει με αξιοπρέπεια.
Αυτό δεν είναι μια προσωπική αποτυχία όσων ψάχνουν δουλειά. Είναι μια συλλογική αποτυχία. Αποτύχαμε ως κράτος να διασφαλίσουμε τον βιοπορισμό των Ελλήνων στην περιοχή. Αποτύχαμε ως Δήμος και ως τοπική κοινωνία να δημιουργήσουμε πραγματικές ευκαιρίες. Αποτύχαμε ως μέσα ενημέρωσης, γιατί πολλές φορές μάθαμε να σιωπούμε μπροστά σε όσα δεν θα έπρεπε ποτέ να θεωρούνται φυσιολογικά. Και αποτύχαμε ως άνθρωποι, γιατί συνηθίσαμε να συμβιβαζόμαστε με την ιδέα ότι η αξιοπρεπής εργασία είναι πολυτέλεια.
- Πέτρος Αραμπατζής
Σχετικά άρθρα:
